Przepisy dotyczące zwolnień lekarskich oraz zasiłku chorobowego cieszą się w ostatnim czasie dużą popularnością. Jest to spowodowane nie tylko niskimi temperaturami oraz większą liczbą zachorowań, ale także najnowszą nowelizacją ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Nowe przepisy mają zmniejszyć uznaniowość kontroli ZUS, dookreślać jakie czynności można wykonywać w trakcie L4, aby nie utracić prawa do świadczenia.
Prawdziwa rewolucja czeka nas jednak dopiero w kolejnym roku, kiedy to wejdą w życie przepisy wprowadzające nowy system orzecznictwa ZUS oraz umożliwiające jednoczesne korzystanie z L4 i wykonywanie pracy zarobkowej u innego pracodawcy.
Zmiany w zakresie kontroli ZUS
Pierwsze zmiany wchodzą w życie już 27 stycznia 2026 roku i dotyczą one kontroli prawidłowości wykorzystania L4 oraz procedur odwoławczych. W praktyce, do ustawy dodano bardziej szczegółowe przepisy dotyczące kontroli zwolnień lekarskich wystawianych z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny, uzyskiwania dodatkowych wyjaśnień od ubezpieczonego oraz odpowiedzialności lekarzy za nieprawidłowe wystawianie zwolnień lekarskich.
Kontrola w trakcie pobierania zasiłku opiekuńczego
Do tej pory przepisy dotyczące kontroli zasiłku opiekuńczego nie były precyzyjne. Choć ZUS oraz pracodawcy mieli prawo sprawdzać, czy ubezpieczony faktycznie sprawuje opiekę i czy w gospodarstwie domowym nie ma innych osób mogących ją zapewnić, uprawnienie do kwestionowania samego orzeczenia medycznego (czyli zasadności wystawienia zwolnienia przez lekarza) nie było sformułowane wprost w ustawie w tak szerokim zakresie.
Nowelizacja jednoznacznie wskazała na uprawnienie ZUS do kontrolowania orzecznictwa o czasowej niezdolności do pracy z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny. Oznacza to, że ZUS bezsprzecznie może teraz weryfikować, czy stan zdrowia bliskiej osoby (np. rodzica czy dziecka powyżej 14. roku życia) faktycznie wymagał osobistego sprawowania opieki przez ubezpieczonego w okresie wskazanym w zaświadczeniu.
Formalizacja kontroli L4
Nowe przepisy uszczegółowiły także procedurę kontroli w trakcie zwolnienia lekarskiego. ZUS otrzymał formalny mechanizm do uzyskiwania wyjaśnień od ubezpieczonego korzystającego z zasiłku chorobowego. Do tej pory osoba taka nie miała wprost określonego obowiązku odpowiadania na pytania ZUS.
Teraz organ rentowy może wezwać ubezpieczonego do udzielenia wyjaśnień i informacji niezbędnych do kontroli zaświadczenia lekarskiego. Ubezpieczony musi współpracować z ZUS, wyjaśnić wszelkie wątpliwości i kwestie sporne. Najpewniej ZUS wykorzysta uprawnienia do zbadania aktywności ubezpieczonego w trakcie L4, przyczyn jego uzyskania oraz przebiegu procesu rekonwalescencji.
Nowe uprawnienia kontrolne ZUS
Zmiany w tym zakresie wchodzą dopiero z dniem 13 kwietnia 2026 roku. Nowe uprawnienia dotyczyć będą nie tylko aspektów formalnych, ale też rzeczywistych działań urzędników w trakcie osobistych kontroli. Kontrolerzy będą mogli legitymować osobę ubezpieczoną, wejść do miejsca, gdzie odbywa się kontrola oraz uzyskiwać dodatkowe informacje zarówno od ubezpieczonego, jak i jego pracodawcy i lekarza. Ponownie nie jest to rewolucja, gdyż wcześniej działania takie były możliwe do podjęcia w trakcie kontroli, ale nie wynikały wprost z przepisów.
Ustawa definiuje czego nie możesz robić w trakcie L4
Szczególnie istotne wydają się zmiany w art. 17 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Wprowadzają one dokładniejsze definicje tego czym jest praca zarobkowa w trakcie L4 lub wykorzystanie go niezgodnie z celem. To właśnie te dwa aspekty mają decydujące znaczenie dla możliwości orzeczenia obowiązku zwrotu świadczenia w razie stwierdzenia przez ZUS nieprawidłowości.
Te dodatkowe definicje staną się wiążące z dniem 13 kwietnia 2026 roku. Jednak nie są one rewolucją. W praktyce w ustawie uregulowano to, co sądy podkreślają w swoich orzeczeniach już od wielu lat. Najpewniej dalej powstawać będą spory między ZUS a ubezpieczonymi o to, czy konkretna aktywność stanowiła pracę zarobkową lub działanie utrudniające powrót do zdrowia.
Zgodnie z treścią nowych przepisów:
- Pracą zarobkową jest „każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy”.
- Aktywnością niezgodną z celem zwolnienia od pracy są „wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności„.
Nadal aktualne pozostaną więc pytania o to, co konkretnie stanowić może czynność incydentalną w trakcie L4, kiedy ta czynność będzie wymuszona okolicznościami, co obejmuje pojęcie „zwykłych czynności dnia codziennego”, czy udział w uroczystościach rodzinnych utrudnia proces leczenia, czy w trakcie chorobowego można uczestniczyć w zajęciach na studiach, a jeśli tak to czy mogą to być zajęcia stacjonarne, czy tylko zdalne. Praktyka pokaże, czy bardziej szczegółowe definicje ukrócą spory sądowe, czy wręcz przeciwnie- staną się pułapką dla ubezpieczonych, którzy w przekonaniu, że od teraz mogą więcej w trakcie L4 będą odważniej zachowywać się w trakcie niezdolności do pracy, a ZUS pozostanie przy swoim podejściu.
Dalsze zmiany w 2027 roku
Najbardziej istotne zmiany zapowiedziane są na rok 2027 i dotyczyć będą one przede wszystkim możliwości jednoczesnego przebywania na L4 u jednego pracodawcy i wykonywania innej pracy, do której jesteśmy zdolni. Dotyczyć to będzie osób, które wykonują pracę (lub zlecenie) na rzecz różnych podmiotów i są to prace o różniącej się od siebie specyfice– np. praca umysłowa i praca wymagająca sprawności fizycznej. Jeżeli ubezpieczony będzie miał taką wolę, to zwolnienie lekarskie będzie mogło odnosić się tylko do jednego zatrudnienia.
Nowelizacja w tym zakresie wejdzie w życie dopiero 1 stycznia 2027 roku i trudno przewidywać jakie będzie do niej podejście organu i czy nie spowoduje to dodatkowych sporów z ZUS lub pracodawcą, u którego korzystamy z L4.
Pomoc kancelarii
Jeżeli także zmagasz się z niesłuszną decyzją ZUS odbierającą Ci prawo do zasiłku, renty lub podważającą podleganie ubezpieczeniom skorzystaj z pomocy naszej kancelarii. Oferujemy pomoc od samej analizy sprawy, poprzez sporządzenie odwołania, zarzutów do opinii biegłych, jak również sporządzenie apelacji lub skargi kasacyjnej.
Skontaktuj się z nami już dziś i skorzystaj z konsultacji prawnej! Kancelaria prowadzi sprawy na terenie całej Polski i oferujemy zdalne konsultacje, dzięki czemu uzyskacie Państwo fachową i szybką pomoc bez względu na miejsce zamieszkania lub lokalizację właściwego Sądu. Możliwe jest także uzyskanie konsultacji stacjonarnej w biurze kancelarii w Szczecinie, po wcześniejszym telefonicznym umówieniu dogodnego terminu.
Jeżeli potrzebujecie Państwo pomocy, wystarczy opisać swoją sytuację w wiadomości na adres e-mail: kontakt@bartoszkowalewski.pl, skorzystać z formularza lub umówić konsultację pod numerem: 455-516-281.
