Otrzymanie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń (np. zasiłku chorobowego, macierzyńskiego, czy renty) jest dla ubezpieczonego poważnym problemem. Takie żądanie często opiewa na wysokie kwoty, powiększone o odsetki. Należy jednak pamiętać, że ZUS nie ma automatycznego prawa do żądania zwrotu- musi wykazać zajście specyficznych przesłanek, co często nie jest takie łatwe. Dzięki szczegółowo sporządzonemu odwołaniu możesz uniknąć obowiązku zwrotu otrzymanego świadczenia.
Podstawowe przesłanki pozwalające na żądanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń
Procedura zwrotu nienależnie pobranych świadczeń została uregulowana w rozdziale 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jest to tak naprawdę jeden przepis- art. 84, który kumuluje w sobie wszystkie niezbędne przesłanki zwrotu.
Zgodnie z przywołanym przepisem świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie:
- świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
- świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia;
- świadczenia z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego, co do których stwierdzono, że w okresie ich pobierania świadczeniobiorca wykonywał w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia.
W wielu przypadkach ZUS wydaje błędne decyzje, które nie znajdują oparcia w rzeczywistości. Organ zakłada spełnienie powyższych przesłanek, podczas gdy faktycznie one nie występują. Co więcej, często zajście obowiązku zwrotu wynika bardziej z wewnętrznych błędów organu, niż osoby pobierającej świadczenie. Niestety w takich przypadkach często wina zostaje przerzucona na świadczeniobiorcę, który dopiero w procesie sądowym musi dochodzić swoich praw.
Zwrot nienależnie pobranych świadczeń- zasady odwołania- pełny wpis
Kiedy wystąpienie okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty pozwala na żądanie zwrotu świadczenia?
Nieprawidłowości w pouczeniu
Częstą podstawą do zwrotu świadczeń jest stwierdzenie przez ZUS zajścia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty, które nie zostały zgłoszone przez świadczeniobiorcę. W takiej sytuacji obowiązek zwrotu może dotyczyć nawet kilkudziesięciu wypłat świadczenia- do czasu, aż ZUS nie uzyska informacji o wystąpieniu przesłanek. Problem w tym, że aby możliwym było żądanie zwrotu, najpierw ZUS musi prawidłowo pouczyć nas o tym jak należy rozumieć samo pojęcie okoliczności „powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty”.
W praktyce najczęściej organ powołuje się na ogólne pouczenie zawarte w decyzji przyznającej świadczenie, którego zwrotu żąda ZUS. Sądy jednak wielokrotnie stawały po stronie świadczeniobiorców uznając ogólne pouczenia za wadliwe. Podstawowym warunkiem jest, aby lektura pouczenia pozwalała osiągnąć świadomość jakie konkretne działania powodować będą ustanie lub wstrzymanie prawa do świadczenia.
Wymogi dotyczące pouczenia doskonale ujął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27 marca 2025 r. (III USK 58/24), gdzie wprost stwierdził, że wymóg pouczenia przejawia się w dwóch aspektach: „formalnym, polegającym na tym, że musi dojść do pouczenia i materialnym, który jest równoznaczny z odniesieniem funkcji pouczenia do przeżyć ubezpieczonego tak, aby miał on świadomość nienależności pobieranego świadczenia. Sumą powyższego wywodu jest wniosek, że w obu przypadkach wiedza ubezpieczonego jest fundamentem odpowiedzialności”. Jednocześnie w innym wyroku Sądu Najwyższego (I UK 376/16) czytamy, że „Nie można bowiem zastosować art. 84 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych bez ustalenia, że ubezpieczony rozumiał, iż wypłacona mu kwota nie przysługuje. W przypadku pouczenia świadczy o tym dostarczony przekaz. Z tego względu, w orzecznictwie nakreślone zostały wysokie wymogi co do sposobu sformułowania pouczenia. Powinno być ono zrozumiałe dla osoby, do której jest kierowane, nie może być abstrakcyjne i niekonkretne. Nie oznacza to jednak, że w razie odpowiedniego pouczenia ubezpieczony zawsze będzie ponosił odpowiedzialność. Możliwe są wypadki, gdy ze względu na szczególne okoliczności dotyczące jego osoby lub sytuacji w jakiej się znalazł, nie sposób uznać, że pouczenie jest równoznaczne z posiadaniem świadomości co do braku uprawnień do wypłacanego świadczenia”.
W praktyce, często ZUS nawet nie dostarcza osobnego dokumentu stanowiącego pouczenie, decyzje są wysyłane listem zwykłym- nie zawsze trafiają do adresata, ale z uwagi na uzyskiwane świadczenie nikt nie upomina się o nią. Często pouczenia są jedynie przywołanymi przepisami, a to nie jest wystarczające. ZUS musi określić konkretne sytuacje, jakie powodować będą obowiązek zwrotu lub zawieszenia świadczenia.
Brak zajścia okoliczności uzasadniających zwrot
Innym sposobem obrony jest wskazanie, że w ogóle nie wystąpiły okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty. Przykładem może być odebranie prawa do renty z uwagi na przekroczenie limitów zarobku. ZUS może błędnie obliczyć wysokość naszych dochodów z innych źródeł i błędnie uznać, że świadczenie rentowe nie przysługiwało nam. Inny przykład to odebranie prawa do emerytury z uwagi na nierozwiązanie stosunku pracy- ustawodawca wymaga, abyśmy w dniu zawnioskowania o emeryturę byli bez zatrudnienia, jeżeli jednak okaże się że nasze rozwiązanie stosunku pracy nie było skuteczne, to ZUS może zażądać zwrotu już wypłaconych emerytur- wtedy musimy wykazać, że dopełniliśmy obowiązku rozwiązania stosunku pracy, ale z uwagi na np. błąd formalny pracodawcy nie zostało to odnotowane.
Kiedy ZUS uzna, że otrzymaliśmy świadczenia w wyniku nieprawdziwych zeznań, sfałszowanych dokumentów lub poprzez poświadczenie nieprawdy?
Najczęściej ZUS stosuje drugą przesłankę pozwalającą na zażądanie zwrotu w przypadku stwierdzenia pozorności umowy o pracę, pozorności działalności gospodarczej, zawyżenia podstawy wymiaru składek. Tego rodzaju sprawy są bardzo skomplikowane, gdyż zawsze przebiegają dwutorowo- wydawane są dwie decyzje, od obu należy się odwołać, sprawa o podleganie rozpoznawana jest przez Sąd Okręgowy, sprawa o zwrot przez Sąd Rejonowy, ale sąd ten jednocześnie zawiesi sprawę do czasu uzyskania prawomocnego orzeczenia w sprawie o podleganie. Zmiana decyzji w sprawie o podleganie- uznanie przez Sąd, że nasze zgłoszenie do ubezpieczeń było prawidłowe- sprawi automatycznie, że decyzja zwrotowa wymagać będzie zmiany. Jeżeli Sąd przyzna rację ZUS, że nie podlegaliśmy ubezpieczeniom społecznym, to konieczne będzie przeanalizowanie zajścia przesłanek zwrotu.
Proces ten nie będzie łatwy, Sądy i ZUS często ignorują fakt, że sprawa o zwrot nienależnie pobranych świadczeń jest zupełnie innym zagadnieniem, niż ta o podleganie i lubią powiązać obie sprawy i czerpać argumenty uzasadniające nałożenie obowiązku zwrotu z procesu o podleganie. Takie działanie jest całkowicie błędne. Sąd Najwyższy wielokrotnie orzekał, iż proces o obowiązek zwrotu wymaga osobnego rozpatrzenia zajścia przesłanek z art. 84 ustawy systemowej i nie można automatycznie uznawać, że wadliwość podlegania ubezpieczeniom społecznym powoduje ziszczenie się przesłanek zwrotu.
W trakcie procesu o zwrot świadczeń musimy wykazać, że nie mieliśmy świadomości, iż wypłacone nam świadczenia spełniają kryterium nienależności. Często świadczenia są wypłacane w wyniku bardziej błędu organu, który na czas nie zweryfikował naszych uprawnień. Od Ubezpieczonego nie można wymagać tego, aby przewidział, że z czasem jego status zostanie zakwestionowany i będzie musiał dokonać zwrotu wypłacanych mu środków.
Warto też podkreślić, że ZUS dokonując wypłaty świadczeń nie pouczył nas szczegółowo o procedurze ustalania prawa do zasiłku i możliwym następczym zakwestionowaniu naszego prawa. Odwołać się można także do samego słownikowego i potocznego znaczenia pojęć wprowadzenie w błąd lub składnie nieprawdziwych zeznań.
Zwrot świadczeń z tytułu niezdolności do pracy
Trzecią kategorią pozwalającą na żądanie od nas zwrotu świadczeń jest stwierdzenie przez ZUS pracy podczas pobierania np. zasiłku chorobowego lub wykorzystanie świadczeń w sposób niezgodny z jego celem. Tutaj spory dotyczyć będą przede wszystkim różnorodnych sytuacji, gdy posiadając L4 wykonywaliśmy czynności związane z naszą pracą lub inne aktywności. W takim przypadku koniecznym będzie wykazanie, że dana czynność nie wpływała na proces rekonwalescencji. Być może dana aktywność była wręcz wskazana- np. wizyta u lekarza, wykonanie ćwiczeń rehabilitacyjnych na siłowni. Nasze stanowisko powinno zostać poparte dokładnym omówieniem stanu faktycznego i uzyskaniem zaświadczenia lub opinii lekarza, z której wynika przyzwolenie na dane działanie.
Ogólne zasady odwołania od decyzji w sprawie zwrotu zasiłku
Od momentu doręczenia decyzji mamy 1 miesiąc na przesłanie odwołania. W jego treści należy zawrzeć nasze podstawowe dane, znak decyzji oraz odpowiednie wnioski- o jej zmianę oraz przeprowadzenie szeregu dowodów, które potwierdzą nasze stanowisko w sprawie.
Odwołanie przesyłamy do właściwego Sądu Rejonowego, za pośrednictwem ZUS, który wydał decyzję w (zwykle) 2 egzemplarzach, po jednym dla każdego uczestnika postępowania- ZUS, Sąd. W sytuacji, gdy odwołanie będzie wybrakowane- zostaniemy wezwani do uzupełnienia. Najlepiej zachować trzeci egzemplarz odwołania wraz z dowodem nadania lub potwierdzeniem złożenia pisma w ZUS.
Przed wniesieniem odwołania należy jednak dokładnie przeanalizować decyzję, jej uzasadnienie oraz przepisy, na których jest oparta. Sporządzając odwołanie musimy wskazać jakiego rodzaju przepisy naruszył ZUS, jakie fakty błędnie ustalił i że jego rozumienie przepisów jest sprzeczne z dotychczasowym orzecznictwem sądów.
Zwrot świadczeń- jak odwołać się od decyzji?
Pomoc kancelarii w sporządzeniu odwołania od decyzji zobowiązującej do zwrotu zasiłku
Decyzja ZUS o zwrocie świadczenia to poważny problem, ale masz silne narzędzia prawne do obrony! Pamiętaj: to ZUS, zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, ma obowiązek udowodnić zajście specyficznych przesłanek zwrotu, w tym Twoją świadomość nienależności świadczenia. Często same decyzje ZUS są obarczone błędami i wadami, które weryfikuje Sąd.
Skontaktuj się z nami już dziś i skorzystaj z konsultacji prawnej! Kancelaria prowadzi sprawy na terenie całej Polski i oferujemy zdalne konsultacje, dzięki czemu uzyskacie Państwo fachową i szybką pomoc bez względu na miejsce zamieszkania lub lokalizację właściwego Sądu. Możliwe jest także uzyskanie konsultacji stacjonarnej w biurze kancelarii w Szczecinie, po wcześniejszym telefonicznym umówieniu dogodnego terminu. Jeżeli potrzebujecie Państwo pomocy, wystarczy opisać swoją sytuację w wiadomości na adres e-mail: kontakt@bartoszkowalewski.pl, skorzystać z formularza lub umówić konsultację pod numerem: 455-516-281.
Poznaj cennik usług kancelarii
Zmiana adresu zamieszkania w trakcie L4- czy może powodować zwrot zasiłku?
Czy postowanie wpisów w trakcie L4 może spowodować utratę zasiłku chorobowego? Sąd zmienia decyzję ZUS!
Czy praca w weekend odbierze Ci zasiłek opiekuńczy? Sąd oddala apelację ZUS!
Zakupy firmowe w trakcie L4- czy stanowią podstawę do zwrotu zasiłku? Sąd zmienia decyzję!
Czy obecność w biurze na L4 zawsze oznacza utratę zasiłku? Sąd Rejonowy w Toruniu zmienia decyzję ZUS
