Świadczenie interwencyjne dla powodzian wypłacane przez ZUS miało w założeniu charakter błyskawicznego wsparcia, często przyznawanego w oparciu o uproszczone procedury i oświadczenia samych poszkodowanych. Jednak to, co na etapie kryzysowym było szybką pomocą, aktualnie może stanowić źródło dodatkowych problemów. Zakład Ubezpieczeń Społecznych weryfikuje zasadność przyznanej pomocy i w razie nieprawidłowości orzeka obowiązek zwrotu. W praktyce jednak nie każdy zwrot jest uprawniony- decyzje często obarczone są błędami, które mogą stanowić podstawę do odwołania.
Zwrot świadczeń- jak odwołać się od decyzji?
Czym są nienależnie pobrane świadczenia- pełny wpis
Czym było świadczenie interwencyjne ZUS dla ofiar powodzi
Świadczenie interwencyjne stanowiło jednorazowe wsparcie finansowe przyznawane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w celu wspomożenia dalszego prowadzenia działalności gospodarczej przez podmioty poszkodowane w wyniku powodzi. Uprawnionymi do jego otrzymania byli nie tylko przedsiębiorcy w rozumieniu Prawa przedsiębiorców, ale również organizacje pozarządowe prowadzące działalność pożytku publicznego oraz rolnicy posiadający status płatnika składek.
Kluczowym warunkiem przyznania pomocy było prowadzenie działalności na dzień wydania rozporządzenia o stanie klęski żywiołowej oraz poniesienie realnej szkody materialnej w składnikach majątku niezbędnych do jej kontynuowania.
Ustawodawca wprowadził też drugą grupę warunków- zobowiązanie do określonych działań w przyszłości– to właśnie ich niedopełnienie najczęściej skutkuje nałożeniem obowiązku zwrotu. Beneficjent świadczenia musiał zobowiązać się do prowadzenia działalności przez co najmniej 6 miesięcy od dnia otrzymania środków oraz utrzymania poziomu zatrudnienia (liczby ubezpieczonych) przez 6 miesięcy od dnia wydania rozporządzenia o obszarach poszkodowanych.
Podstawy zwrotu świadczenia interwencyjnego
Zgodnie z przepisami- art. 22e ustawy z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, świadczenie interwencyjne może podlegać zwrotowi w całości lub w części, w zależności od charakteru naruszenia warunków jego przyznania. Organem zajmującym się weryfikacją jest ZUS. Przyczyną orzeczenia obowiązku zwrotu jest niespełnienie wyżej wymienionych przesłanek jego przyznania. Mówimy tu o sytuacji, gdy beneficjent np. nie poniósł szkody w majątku przeznaczonym do prowadzenia działalności lub nie wykonał zobowiązań dalszego prowadzenia firmy lub utrzymania zatrudnienia. Podstawą zwrotu może być też naruszenie obowiązków formalnych.
Ustawowe przesłanki zwrotu świadczenia interwencyjnego
Zaprzestanie lub zawieszenie działalności
Świadczenie podlega zwrotowi w całości wraz z odsetkami, jeżeli przedsiębiorca lub inny uprawniony podmiot zaprzestał prowadzenia działalności albo zawiesił jej prowadzenie w okresie 6 miesięcy od dnia otrzymania środków. Wyjątek stanowią spadkobiercy przedsiębiorcy lub rolnika – nie są oni zobowiązani do zwrotu, jeśli wyłączną przyczyną zaprzestania działalności była śmierć beneficjenta.
Nieutrzymanie poziomu zatrudnienia
W przypadku niedotrzymania zobowiązania do utrzymania poziomu zatrudnienia przez okres 6 miesięcy od dnia wydania rozporządzenia, beneficjent musi zwrócić świadczenie w części. Zwrot jest proporcjonalny do różnicy w liczbie ubezpieczonych zgłoszonych do systemów ubezpieczeń społecznych lub zdrowotnego w porównaniu do stanu pierwotnego.
Złożenie nieprawdziwych oświadczeń
Całkowity zwrot jest wymagany w przypadku stwierdzenia, że beneficjent złożył niezgodne ze stanem faktycznym oświadczenia dotyczące m.in. faktycznego miejsca prowadzenia działalności, zawarcia (lub braku) umowy ubezpieczenia składników majątku od klęsk żywiołowych czy samego faktu prowadzenia działalności w dniu wystąpienia powodzi. Składanie takich oświadczeń odbywało się pod rygorem odpowiedzialności karnej.
Niedopełnienie obowiązków dokumentacyjnych
Ustawodawca przewidział obowiązek zwrotu całości świadczenia, jeżeli beneficjent wbrew zobowiązaniu nie przesłał w terminie (10 miesięcy dla przedsiębiorców, 5 miesięcy dla rolników) oszacowania szkód wraz z niezbędną dokumentacją. Zwrot jest również konieczny, gdy przyznana kwota okazała się wyższa niż realna wysokość szkody wynikająca z późniejszego oszacowania lub protokołu – w takim przypadku zwraca się nadwyżkę.
Brak ubezpieczenia a wysokość świadczenia
Należy pamiętać o systemowej przesłance ograniczającej wysokość pomocy: jeśli przed powodzią przedsiębiorca nie posiadał ubezpieczenia majątku od klęsk żywiołowych, kwota świadczenia nie mogła przekroczyć 75% wysokości szkody. Jeśli ZUS wypłacił pełną kwotę mimo braku polisy, będzie żądał zwrotu nienależnie pobranej różnicy.
Kontrola ZUS
Podstawą do zwrotu jest kontrola ZUS, który posiada ustawowe uprawnienie do kontrolowania prawidłowości i rzetelności wszelkich danych oraz oświadczeń przekazanych we wniosku o świadczenie. Kontrola ta może zostać wszczęta w okresie 3 lat od dnia przyznania wsparcia i obejmuje weryfikację kontynuowania działalności, utrzymania zatrudnienia oraz prawidłowości dokumentowania poniesionych szkód.
Kontrola przebiega w specyficznym reżimie prawnym- wyłączone są niektóre ochronne przepisy Prawa przedsiębiorców (np. dotyczące limitów czasu trwania kontroli), a kontrolowany ma bezwzględny obowiązek udostępnienia dokumentów i udzielania wyjaśnień. Utrudnianie lub uniemożliwienie przeprowadzenia takich czynności samo w sobie stanowi samodzielną podstawę do żądania zwrotu całości świadczenia.
Jak odwołać się od decyzji ZUS zobowiązującej do zwrotu świadczenia interwencyjnego?
Jeżeli ZUS uzna, że zaszły przesłanki do zwrotu, musi wydać w tej sprawie formalną decyzję. Od takiej decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego (sądu pracy i ubezpieczeń społecznych) na zasadach określonych w Kodeksie postępowania cywilnego. Termin na wniesienie odwołania wynosi standardowo miesiąc od dnia doręczenia decyzji, a samo pismo składa się za pośrednictwem oddziału ZUS, który wydał zaskarżony akt. W treści decyzji musimy przedstawić nasze stanowisko- dlaczego w naszej opinii ustalenia ZUS są nieprawidłowe, w sprawie nie zachodzą przesłanki zwrotu świadczenia. Na potwierdzenie naszych słów musimy przedstawić wiarygodne dowody- np. wydruki dokumentów, świadków.
Należy pamiętać, że każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny, a wiele spraw ma charakter precedensowy. Przesłanki wymienione w ustawie wydają się mieć bardzo ogólny charakter i zawierają wiele niedomówień. W takiej sytuacji każda sprawa wymaga unikalnego podejścia!
Jak wygląda proces z ZUS o zwrot świadczenia interwencyjnego?
Trudno opisać konkretny scenariusz, gdyż każda sprawa jest inna. W teorii proces powinien polegać najpierw na wymianie pism- odpowiedź ZUS na odwołanie, nasze stanowisko. W razie potrzeby może odbyć się rozprawa, gdzie przesłuchani zostaną świadkowie (np. pracownicy) oraz strony- przedsiębiorca uzyskujący świadczenie. Sąd może też zwrócić się o pomoc do biegłych celem określenia np. wymiarów strat.
Czas trwania takiego procesu w pierwszej instancji wynosi zazwyczaj od kilku miesięcy do około 1,5 roku, co jest determinowane obciążeniem danego sądu oraz terminami sporządzania opinii przez biegłych.
Jak w przeszłości wyglądały procesy o zwrot środków z Państwowego Funduszu Rozwoju(PFR)?
Obecne działania ZUS zmierzające do masowej weryfikacji wypłaconej pomocy wykazują uderzające podobieństwo do głośnych procesów sądowych dotyczących zwrotu subwencji finansowych z tzw. Tarcz Finansowych PFR po pandemii COVID-19. W obu tych przypadkach państwo w obliczu nagłego kryzysu zdecydowało się na błyskawiczną dystrybucję ogromnego kapitału pomocowego w oparciu o uproszczone wnioski elektroniczne i oświadczenia, a po opadnięciu emocji urzędnicy przystąpili do drobiazgowych, retrospektywnych kontroli, masowo kwestionując uprawnienia przedsiębiorców.
Doświadczenia z wieloletnich batalii przeciwko PFR dają jednak poszkodowanym powodzianom silne argumenty obronne, ponieważ sądy powszechne w całej Polsce wielokrotnie oddalały powództwa o zwrot koronawirusowych dotacji. Sędziowie w uzasadnieniach wyroków wprost podkreślali, że instytucje dysponujące środkami publicznymi nie mogą jednostronnie i wstecznie zmieniać interpretacji regulaminów, przerzucać na biznes ryzyka niejasno sformułowanych przepisów ani ignorować konstytucyjnej zasady ochrony zaufania obywatela do państwa, co stanowi doskonały punkt wyjścia do walki z dzisiejszym automatyzmem ZUS.
Pomoc kancelarii w odwołaniu od decyzji ZUS zobowiązującej do zwrotu świadczenia interwencyjnego
Samodzielne mierzenie się z ZUS, w sytuacji gdy organ wprost zobowiązuje nas do zwrotu świadczenia interwencyjnego niesie za sobą ogromne ryzyko finansowe. Profesjonalna pomoc kancelarii w odwołaniu od decyzji obejmuje pełen wachlarz usług- od wstępnej konsultacji i analizy sprawy, poprzez sporządzenie odwołania, po reprezentację w procesie przed sądem.
Skontaktuj się z nami już dziś i skorzystaj z konsultacji prawnej! Kancelaria prowadzi sprawy na terenie całej Polski i oferujemy zdalne konsultacje, dzięki czemu uzyskacie Państwo fachową i szybką pomoc bez względu na miejsce zamieszkania lub lokalizację właściwego Sądu.
Jeżeli potrzebujecie Państwo pomocy, wystarczy opisać swoją sytuację w wiadomości na adres e-mail: kontakt@bartoszkowalewski.pl, skorzystać z formularza lub umówić konsultację pod numerem: 455-516-281.
