Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK 140/20) otworzył tysiącom emerytów drogę do ubiegania się o podwyższenie comiesięcznego świadczenia oraz wypłatę zaległego wyrównania. Mimo jednoznacznego rozstrzygnięcia w kwestii niekonstytucyjności art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych masowo odmawia przeliczenia emerytur na drodze administracyjnej. W efekcie jedynym skutecznym sposobem na wyegzekwowanie przysługujących praw pozostaje wstąpienie na ścieżkę sądową. Dowiedz się, jaka konkretnie argumentacja pozwala na zmianę decyzji. Na koniec artykułu- przykłady wygranych spraw!
Jeżeli potrzebujesz wsparcia radcy prawnego w walce z ZUS o przeliczenie emerytury, złożenia stosownego wniosku, odwołania lub odpowiedzi na apelację albo skargę kasacyjną ZUS- skontaktuj się z kancelarią już dziś, aby umówić się na zdalną konsultację. Wystarczy opisać swoją sytuację w wiadomości na adres e-mail: kontakt@bartoszkowalewski.pl, skorzystać z formularza lub umówić konsultację pod numerem: 455-516-281.
Na czym polega pokrzywdzenie tysięcy emerytów korzystających z wcześniejszych emerytur?
Jeszcze kilka lat temu możliwe było uzyskanie emerytur wcześniejszych, czyli świadczenia, które pozwalało na zakończenie aktywności zawodowej jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. O wysokości emerytur decydowała kwota bazowa oraz staż pracy i wysokość zarobków z wybranych lat.
Uzyskanie wcześniejszej emerytury, choć początkowo było kuszące, ostatecznie wiązało się z negatywnymi konsekwencjami. Ustawodawca wprowadził art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, który nakazał pomniejszanie podstawy obliczenia emerytury powszechnej o sumę kwot pobranych już wcześniej emerytur. W konsekwencji późniejsza- już klasyczna emerytura powszechna przyznawana była w kwocie znacznie mniejszej niż spodziewana.
Przez omawianą zmianę w prawie, osoby korzystające z wcześniejszych emerytur przed 6 czerwca 2012 r., w momencie podejmowania tej decyzji nie miały i nie mogły mieć świadomości co do jej negatywnych skutków prawnych. Zmiana przepisów nastąpiła w czasie, gdy emeryci nie mogli już wycofać wniosku o wcześniejsze świadczenie, co pozbawiło ich w pułapce prawnej.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK 140/20)
Wobec powyższego pokrzywdzeni zwrócili się do Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK 140/20) orzekł, że takie działanie ustawodawcy (polegające na dodaniu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, nakazującego pomniejszanie podstawy obliczenia emerytury powszechnej o sumę kwot pobranych już wcześniej emerytur) narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa (art. 2 Konstytucji) oraz konstytucyjne prawo do zabezpieczenia społecznego. Kluczowe znaczenie ma fakt właśnie zmiany reguł obliczania emerytur po tym, jak uprawnieni zawnioskowali o należne im emerytury wcześniejsze.
Wyrok w sprawie SK 140/20 potwierdził, że arbitralne odliczenie wcześniej pobranych świadczeń wobec osób, które nie mogły przewidzieć zmiany zasad obliczania emerytury, doprowadziło do bezprawnego uszczuplenia należnych im kapitałowych świadczeń emerytalnych.
Kto może uzyskać przeliczenie emerytury w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. w sprawie SK 140/20?
Omawiany wyrok Trybunału wprowadził zasadę: o przeliczenie emerytury powszechnej bez niekorzystnego pomniejszenia mogą ubiegać się emeryci (zarówno kobiety, jak i mężczyźni), którzy przeszli na wcześniejszą emeryturę na podstawie wniosku złożonego przed dniem 6 czerwca 2012 r. oraz uzyskały emeryturę powszechną (czyli po osiągnięciu wieku 60 (dla kobiet) lub 65 lat (dla mężczyzn)) z pomniejszeniem podstawy.
Co daje przeliczenie emerytury w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. w sprawie SK 140/20?
Przeliczenie emerytury oznacza w praktyce ponowne ustalenie wysokości świadczenia powszechnego z pominięciem mechanizmu potrąceń, który dotychczas znacząco obniżał jego wymiar. ZUS musi przestać odejmować od podstawy obliczenia emerytury sumy kwot pobranych kiedyś emerytur wcześniejszych, co pozwala na przywrócenie „kapitału składkowego” do jego pełnej, niepomniejszonej wartości.
Przeliczenie powoduje uzyskanie wyższej miesięcznej kwoty emerytury powszechnej, która staje się świadczeniem znacznie korzystniejszym finansowo.
Dodatkowo emeryci ubiegają się o wyrównanie za okres, w którym pobierali zaniżone świadczenie. Uzyskanie pozytywnego orzeczenia w tym zakresie jest jednak trudne- Sądy potwierdzają, że ubezpieczony ma prawo do wypłaty świadczenia w pełnej wysokości od momentu powstania prawa, co w wielu przypadkach następuje od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożono wniosek o przeliczenie.
Jak zawnioskować o przeliczenie emerytury i jaka będzie decyzja ZUS?
Przeliczenie świadczenia polega na ponownym obliczeniu wysokości emerytury powszechnej z pominięciem nakazu odejmowania od podstawy jej obliczenia kwot wypłaconych wcześniej emerytur, czyli wspominanego art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. W tym celu musimy złożyć do ZUS prosty wniosek na formularzu ZUS ERPO, czyli „wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego”.
W piśmie tym podajemy nasz standardowe dane na pierwszej stronie. Na stronie drugiej zaznaczamy kwadrat przy haśle „inny sposób ponownego obliczenia świadczenia” i wpisujemy : „Ponowne obliczenie emerytury powszechnej bez pomniejszania podstawy jej obliczenia o kwoty pobranych wcześniej emerytur wcześniejszych (z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach), w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK 140/20).„
Na formularzu ZUS jest mało miejsca, można więc pominąć podstawę prawną z nawiasu, a Trybunał Konstytucyjny skrócić do „TK”. Najlepiej powyższe wpisać w wolnym polu tuż obok „obliczenia świadczenia:” i dokończyć w poniższej ramce.
Niestety, zazwyczaj rozstrzygnięcie ZUS jest negatywne i wynika z faktu nieopublikowania wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw. Nie stanowi to jednak przeszkody w uzyskaniu przeliczenia- w większości przypadków wystarczy odwołać się do Sądu.
Jak odwołać się od decyzji ZUS odmawiającej przeliczenia emerytury?
Po otrzymaniu decyzji odmawiającej przeliczenia emerytury mamy miesiąc na przesłanie stosownego odwołania. Dzięki odwołaniu sprawa trafia do niezależnego Sądu, który może w sposób bezpośredni zastosować Konstytucję RP i nie jest w tym zakresie związany stanowiskiem ZUS.
W odwołaniu musimy uargumentować, że organ rentowy, odmawiając przeliczenia, naruszył obowiązujący standard konstytucyjny oraz prawo ubezpieczonego do ponownego ustalenia wysokości świadczenia na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej. Kluczowe znaczenie ma wskazanie, że odwołujący, składając wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r., nie mógł przewidzieć, że jego przyszłe świadczenie – emerytura powszechna – zostanie pomniejszona. W tym miejscu warto przytoczyć wielokrotnie wspominany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. w sprawie SK 140/20, gdzie jednoznacznie stwierdzono, że zastosowanie wobec beneficjentów emerytur wcześniejszych art. 25 ust. 1b narusza zasadę zaufania obywatela do państwa (art. 2 Konstytucji) oraz prawo do zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1 Konstytucji). Warto też zauważyć, że naruszona została także zasada równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji), ponieważ ustawodawca przygotował specjalne rozwiązanie dla rocznika 1953, a osoby z innych roczników w identycznej sytuacji prawnej powinny być traktowane tak samo.
Pamiętajmy, że brak publikacji wyroku Trybunału nie może być uznany za przeszkodę, choć ZUS często podnosi ten argument. Sądy powszechne mają obowiązek stosować standard konstytucyjny bezpośrednio (art. 8 ust. 2 Konstytucji), dokonując rozproszonej kontroli konstytucyjności i pomijając niekonstytucyjny przepis przy wydawaniu wyroku.
Kluczowe znaczenie ma to, aby w odwołaniu wprost zawnioskować o zmianę decyzji poprzez ponowne obliczenie (ustalenia) wysokości emerytury w wieku powszechnym z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.
Warto także spróbować wnieść o wypłatę wyrównania za okres pobierania zaniżonego świadczenia. Choć w przypadku tego wniosku Sądy często przyznają przeliczenie dopiero od miesiąca złożenia wniosku do ZUS.
Jak wygląda proces z ZUS o przeliczenie emerytury?
Odwołanie od decyzji ZUS przesyłamy do Sądu za pośrednictwem ZUS, który wydał decyzję. Organ ma 30 dni na autokontrolę, ale zazwyczaj sprawa i tak trafia do Sądu Okręgowego. ZUS w swoim pierwszym stanowisku najpewniej zakwestionuje naszą argumentację twierdząc, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 140/20 nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw i tym samym nie stanowi podstawy do ponownego ustalenia wysokości świadczenia.
Zazwyczaj sprawy te rozstrzygane są na posiedzeniu niejawnym i bardzo szybko uzyskujemy wyrok. W pozytywnych wyrokach Sądy zmieniają zaskarżoną decyzję i nakazują ponowne obliczenie emerytury powszechnej ubezpieczonego z pominięciem potrąceń.
Apelacja w sprawie decyzji ZUS odmawiającej przeliczenia emerytury w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego SK 140/20- jak odpowiedzieć na apelację ZUS?
W kolejnym etapie Zakład Ubezpieczeń Społecznych niemal w każdej sprawie wnosi apelację od korzystnego dla ubezpieczonego wyroku, przenosząc spór przed Sąd Apelacyjny. Sąd zobowiąże nas do przesłania naszego stanowiska, gdzie musimy obronić wyrok Sądu I instancji, czyli wykazać, że twierdzenia Sądu Okręgowego są właściwe, proces nie był wadliwy, a ZUS powołuje się na bezzasadne zarzuty. Z reguły Sądy II instancji również przychylają się do wykładni zobowiązującej ZUS do ponownego przeliczenia emerytury. Często jednak Sądy ograniczają zakaz potrąceń wyłącznie do kwot wcześniejszych emerytur wypłaconych do dnia osiągnięcia przez ubezpieczonego powszechnego wieku emerytalnego. Wyrok Sądu Apelacyjnego jest prawomocny z dniem ogłoszenia i powinien skutkować wydaniem decyzji ZUS o przeliczeniu emerytury.
Jak napisać odpowiedź na apelację ZUS- pełny wpis
Jak napisać odpowiedź na skargę kasacyjną ZUS?- pełny wpis
Pomoc kancelarii radcy prawnego w odwołaniu od decyzji ZUS odmawiającej przeliczenia emerytury
Jak widać, uzyskanie należnego przeliczenia emerytury nie jest proste i wiąże się z nieuniknionym konfliktem z ZUS. Organ rentowy na każdym etapie dąży do odmówienia nam należnych środków.
Samodzielna walka z ZUS bywa trudna, a kluczem do wygranej w sądzie jest poprawnie sporządzone odwołanie, powołujące się na odpowiednią linię orzeczniczą i zasady konstytucyjne. Równie istotne jest, aby obronić wyrok przed Sądem Apelacyjnym. Nasza kancelaria specjalizuje się w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych – sporządzamy kompleksowe odwołania od decyzji odmownych ZUS, stanowiska w sprawie oraz odpowiedzi na apelacje ZUS. Zapewniamy pełną reprezentację procesową przed Sądami Okręgowymi i Apelacyjnymi w całej Polsce.
Cały proces możemy przeprowadzić w pełni zdalnie – konsultacje odbywają się telefonicznie lub przez wygodny komunikator internetowy, a analizę prawną opieramy na dokumentach przesłanych mailowo (w formie skanów lub zdjęć) albo tradycyjną pocztą.
Skontaktuj się z nami już dziś, aby umówić się na zdalną konsultację. Wystarczy opisać swoją sytuację w wiadomości na adres e-mail: kontakt@bartoszkowalewski.pl, skorzystać z formularza lub umówić konsultację pod numerem: 455-516-281.
Poznaj cennik usług kancelarii
Przykłady wygranych spraw
Zmiana decyzji przez Sąd I instancji- Wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 10 kwietnia 2026 r. w sprawie IV U 30/26
Zakład Ubezpieczeń Społecznych standardowo odmówił osobie odwołującej się ponownego ustalenia wysokości emerytury powszechnej, przyznanej jej z pomniejszeniem podstawy obliczenia o kwoty pobrane z tytułu wcześniejszej emerytury. Osoba odwołująca się wniosła odwołanie, żądając przeliczenia jej emerytury bez pomniejszania o kwoty świadczeń pobranych przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., wskazała, że została pokrzywdzona nagłą zmianą przepisów w 2012 r., których nie mogła przewidzieć, przechodząc na wcześniejsze świadczenie na podstawie wniosku z 2009 roku. ZUS domagał się oddalenia odwołania, argumentując, że ubezpieczona nie spełnia przesłanek z art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej, a sam wyrok Trybunału w sprawie SK 140/20 nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP, co uniemożliwia organowi rentowemu jego zastosowanie.
Sąd Okręgowy w Olsztynie zmienił zaskarżoną decyzję, ustalając wysokość emerytury powszechnej ubezpieczonej z przyjęciem, że podstawa obliczenia nie jest pomniejszona o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur przysługujących za okres przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. W argumentacji sądu wskazano, że sądy powszechne mają obowiązek i uprawnienie do bezpośredniego stosowania Konstytucji RP (art. 8 ust. 2) oraz dokonywania rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw. Sąd uznał, że brak publikacji wyroku TK nie może blokować ochrony prawnej obywateli, gdyż z momentem ogłoszenia wyroku przez Trybunał upada domniemanie konstytucyjności przepisu. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia sąd przyjął art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, uznając nieuwzględnienie standardu konstytucyjnego za nową okoliczność sprawy
Sąd oddala apelację ZUS w sprawie przeliczenia emerytury- Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 11 czerwca 2026 r. w sprawie III AUa 1110/25
ZUS swoją decyzją ponownie odmawiała osobie odwołującej ustalenia wysokości emerytury powszechnej, przyznanej jej wcześniej decyzją z pomniejszeniem o sumę kwot pobranych wcześniejszych emerytur. Decyzja ta została zmieniona przez Sąd I instancji- Sąd Okręgowy, który stwierdził, że konieczna jest zmiana zaskarżonej decyzji i ponowne ustalenie wysokości emerytury z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.
Niestety, ZUS nie zgodził się z wyrokiem, co skutkowało zbadaniem sprawy przez Sąd Apelacyjny. Dzięki profesjonalnej odpowiedzi na apelację ZUS, gdzie odwołująca wykazała bezzasadność zarzutów kierowanych przez organ rentowy, Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił apelację organu rentowego, utrzymując w mocy korzystny wyrok.
Ponownie, w argumentacji Sądu wskazano, że podstawą prawną ponownego przeliczenia emerytury jest art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, gdyż nieuwzględnienie przez organ rentowy standardu konstytucyjnego przy wydawaniu pierwotnej decyzji stanowi „nową okoliczność” istniejącą przed jej wydaniem. Sąd podkreślił, że brak oficjalnej publikacji wyroku TK w Dzienniku Ustaw nie stoi na przeszkodzie jego zastosowaniu przez sądy, ponieważ z chwilą ogłoszenia wyroku przez Trybunał upada domniemanie zgodności przepisu z Konstytucją.
Autor: radca prawny Bartosz Kowalewski
