Otrzymanie odmownej decyzji w sprawie renty rodzinnej to moment, w którym wiele osób uznaje, że dalsza walka o świadczenie nie ma sensu. Nic bardziej mylnego. Decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, może być zmieniona na drodze sądowej. Kluczem do sukcesu jest prawidłowo przygotowane odwołanie i konsekwentne dochodzenie swoich praw. Warto pamiętać, że sąd ma szersze uprawnienia niż ZUS i może dokonać całkowicie odmiennej oceny sytuacji. Na koniec wpisu- przykłady wygranych spraw!
Jak odwołać się od decyzji ZUS w sprawie renty lub świadczenia?- pełny wpis
Przesłanki uzyskania renty rodzinnej- komu przysługuje renta rodzinna?
Renta rodzinna to świadczenie wypłacane przez ZUS członkom rodziny osoby zmarłej, która miała prawo do emerytury lub renty, albo spełniała warunki do ich uzyskania. Ma na celu zapewnienie wsparcia finansowego po śmierci bliskiej osoby. Przesłanki uzyskania prawa do renty rodzinnej możemy podzielić na dwie grupy:
1) Podmioty uprawnione do uzyskania renty rodzinnej:
Lista osób uprawniona do renty rodzinnej jest wskazana w art.67 ustawy o emeryturach i rentach. Należy pamiętać, że jeżeli prawo do renty jednocześnie przysługuje kilku osobom to jedna renta zostanie podzielona na wszystkie te osoby, a zatem świadczenie dla każdej z osób zostanie proporcjonalnie zmniejszone, o czym więcej w kolejnym akapicie.
Zgodnie z art. 67 do renty rodzinnej uprawnieni są:
- dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione;
- przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, z wyłączeniem dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka;
- małżonek (wdowa i wdowiec);
- rodzice.
2) Warunki formalne uzyskania renty rodzinnej:
Kolejne przepisy uszczegóławiają każdą z tych kategorii. W wielu przypadkach warunki uzyskania renty często są bardzo skomplikowane. Jednak, aby w ogóle mówić o czyimś prawie do renty rodzinnej to najpierw należy przeanalizować, czy osoba zmarła spełniała formalne warunki pozwalające na przyznanie renty rodzinnej. Warunki te określają art. 65 i 66 ustawy o emeryturach i rentach. W skrócie: osoba zmarła musiała w chwili śmierci mieć ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniać warunki uzyskania tych świadczeń. Ułatwieniem jest odgórne założenie, że osoba zmarła w chwili śmierci spełniała kryterium całkowitej niezdolności do pracy, czyli kluczowe kryterium przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Dodatkowo ustawodawca pozwolił, aby prawo do renty rodzinnej przysługiwało też w przypadku, gdy zmarły pobierał inne świadczenia takie jak: zasiłek przedemerytalny, świadczenie przedemerytalne lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. Tutaj jednak nie wystarczy samo posiadanie uprawnień do tych świadczeń, ale konieczne jest formalne ich pobieranie.
Podsumowując: osoby bliskie zmarłego mają prawo do renty rodzinnej, gdy sam zmarły posiadał prawo (lub spełniał warunki uzyskania prawa) do emerytury lub renty z tytułu niezdolności. W przypadku emerytury: zmarły osiągnął odpowiedni wiek (60 lub 65 lat), posiada staż ubezpieczeniowy- suma okresów składkowych i nieskładkowych (20 lat dla kobiet, 25 lat dla mężczyzn). Jeżeli zmarły nie spełniał warunków uzyskania emerytury, to można uzyskać rentę rodzinną odpowiadającą warunkom uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy, gdzie konieczne jest jedynie posiadanie przez zmarłego odpowiedniego stażu ubezpieczeniowego (w zależności od wieku od 1 roku do 5 lat), gdyż z góry przyjmuje się, że zmarły w chwili śmierci spełniał warunek całkowitej niezdolności do pracy.
Najczęstsze przyczyny odmowy prawa do renty rodzinnej i błędy w decyzjach ZUS odmawiających renty rodzinnej
Pierwszym skomplikowanym aspektem jest prawo do renty rodzinnej dla wdowy lub wdowca. Ustawa wyróżnia dosyć skomplikowane warunki uzyskania renty przez małżonka osoby zmarłej. Przede wszystkim musi on mieć ukończone 50 lat (choć jest tutaj wyjątek- możliwość uzyskania renty okresowej) lub być niezdolny do pracy albo dalej wychowywać dziecko spełniające warunki uzyskania renty rodzinnej. Możliwe jest także uzyskanie renty rodzinnej jeżeli osoba taka osiągnie wiek 50 lat lub stanie się niezdolna do pracy w ciągu 5 lat od śmierci małżonka lub w ciągu 5 lat od zaprzestania wychowywania dziecka uprawnionego do renty rodzinnej.
Szczególnie częstym sporem jest możliwość uzyskania prawa do renty rodzinnej dla rozwiedzionego małżonka lub małżonka, który nie pozostawał we wspólności małżeńskiej. Sądy często kwestionują relacje między małżonkami, podważają pocięcie wspólności małżeńskiej, a także istnienie alimentacji.
Kolejny częsty problem, to prawo do renty rodzinnej w trakcie kontynuowania nauki. ZUS często rygorystycznie podchodzi do dokumentów potwierdzających naukę, jak i okresu jej pobierania, co prowadzi do negatywnych decyzji. Częstym problemem jest zagadnienie ostatniego roku lub semestru studiów, kiedy to ZUS odmawia dalszych wypłat renty rodzinnej po ukończeniu 25 roku życia, mimo że student kontynuuje ostatni rok lub semestr nauki na uczelni wyższej.
Renta rodzinna dla dzieci zmarłego- pełny wpis
Możliwe jest także powstanie sporu w zakresie obowiązku zwrotu nienależnie pobranej renty rodzinnej, gdy ZUS stwierdzi, że prawo do renty ustało, a mimo to osoba uprawniona nie zgłosiła tego faktu i nadal pobierała świadczenie. W takim wypadku decyzje zobowiązujące do zwrotu często ulegają zmianie przez Sąd z uwagi na niespełnienie szczególnych kryteriów zwrotu świadczeń i błędy przy wydawaniu decyzji zwrotowych.
Zwrot świadczeń- jak odwołać się od decyzji?- pełny wpis
Podstawowe formalności– jak odwołać się od decyzji odmawiającej prawa do renty rodzinnej?
Po uzyskaniu decyzji należy dokładnie ją przeczytać, zwracając szczególną uwagę na rozstrzygnięcie oraz jego uzasadnienie. W końcowym fragmencie decyzji powinno znajdować się pouczenie, gdzie organ wskazuje zasady dotyczące odwołania.
Najważniejszym jest zachowanie terminu. Standardowo od decyzji ZUS przysługuje prawo wniesienia odwołania do sądu w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji. Odwołanie wnosimy na piśmie, adresując je do właściwego Sądu za pośrednictwem ZUS, który wydał skarżoną decyzję. W treści odwołania musimy wskazać nasze dane osobowe, adres korespondencyjny, wskazać numer zaskarżonej decyzji oraz właściwy oddział ZUS, który ja wydał. Dalej należy wskazać w jakim zakresie nie zgadzamy się z decyzją- czy zaskarżamy ja w całości, czy części oraz określić nasze zarzuty oraz wnioski.
Wnioski i zarzuty w uzasadnieniu odwołania od decyzji ZUS odmawiającej prawa do renty rodzinnej
Jest to najważniejszy fragment naszego odwołania, gdzie musimy zawrzeć wszystkie nasze żądania. Procedura Sądowa wymaga, abyśmy na wstępie pisma przedstawili, o co konkretnie wnosimy, jeżeli zapomina wskazać jakiegoś elementu lub powołamy go w dalszej części pisma, lub później w trakcie procesu Sąd może go pominąć niezależnie od zasadności.
Przede wszystkim musimy zawnioskować o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez i przyznanie prawa do renty rodzinnej oraz przeprowadzenie dowodów niezbędnych w naszej sprawie. Sąd, w odróżnieniu od ZUS może przeprowadzić dowody z zeznań powołanych przez nas świadków, wszelkich przedstawianych dokumentów. Jeżeli spór o prawo do renty rodzinnej zahacza o konieczność stwierdzenia niezdolności do pracy lub samodzielnej egzystencji osoby uprawnionej, to także możliwe jest powołanie stosownych biegłych, którzy w wiarygodny sposób ocenią rozstrzygnięcie ZUS, naszą rolą jest jedynie wskazanie odpowiedniej specjalizacji lekarza biegłego.
Argumenty wpływające na zmianę decyzji ZUS odmawiającej prawa do renty rodzinnej
Po przeanalizowaniu treści decyzji, a w szczególności jej uzasadnienia powinniśmy wiedzieć, z jakiego powodu ZUS odmówił nam wnioskowanego świadczenia. Ponieważ ustawa wyróżnia szereg różnorodnych przesłanek przyznania prawa do renty rodzinnej, trudno jest opisać wszelkie możliwe powody odmowy, ale można przeanalizować te najczęściej spotykane.
Przede wszystkim, ZUS bardzo często podważa staż pracy osoby zmarłej. Organ często pomija istotne dokumenty, co prowadzi do stwierdzenia nieodpowiedniej ilości okresów składkowych lub nieskładkowych i odmowy uznania spełnienia kryteriów uzyskania prawa do renty lub emerytury, co przekłada się na odmowę prawa do renty rodzinnej. W takiej sytuacji potrzebne jest dokładne przeanalizowanie posiadanej dokumentacji pracowniczej, różnego rodzaju zaświadczeń potwierdzających podleganie ubezpieczeniom społecznym, przeliczenie ich i uargumentowanie konieczności zmiany decyzji.
Kolejnym istotnym przedmiotem sporów jest podważanie przez ZUS faktu kontynuowania nauki, co może wpływać na odmowę prawa do renty rodzinnej lub jej odebraniem. W takiej sytuacji należy wraz z odwołaniem przedstawić stosowne zaświadczenie oraz argumentację przemawiającą za spełnieniem omawianej przesłanki. Szczególnie częstym jest kwestionowanie statusu studenta będącego na ostatnim roku studiów w szkole wyższej. W takiej sytuacji w odwołaniu należy odwołać się do regulaminu studiów, sylabusu przedmiotowego oraz zaświadczeń, aby wykazać, że faktycznie student pozostaje na ostatnim przewidywanym roku studiów.
Tak jak w wielu innych przypadkach sporów sądowych z ZUS, tak również tutaj w przypadku wdowy lub wdowca, a także dzieci zmarłego, zdarzają się spory o ustalenie niezdolności do pracy lub samodzielnej egzystencji. Ponownie, ZUS może pobieżnie przeanalizować dokumentację medyczną, nie uwzględnić powagi stanu zdrowia i uznać, że nie spełniamy przesłanek uznania za osobę niezdolną do pracy. W takiej sytuacji należy w odwołaniu opisać charakterystykę schorzenia, jego wpływ na nasze codzienne życie, ze szczególnym uwzględnieniem obowiązków pracowniczych. Do takiego odwołania należy załączyć dokumentację medyczną oraz wskazać właściwy wniosek o powołanie biegłych lekarzy.
Apelacja w sprawie przeciwko ZUS- pełny wpis
Postępowanie sądowe o prawo do renty rodzinnej
Wniesienie odwołania od decyzji ZUS niemal zawsze wiąże się z procesem Sądowym. Co prawda istnieje iluzoryczna szansa na autokontrolę, jednak najbardziej prawdopodobnym scenariuszem jest konieczność rozpoznania sprawy przez Sąd. Wiadomo, że każdy proces jest inny, ale zazwyczaj trwa on około roku przed Sądem pierwszej instancji, wiele zależy od stopnia skomplikowania sprawy, ilości opinii biegłych oraz ilości spraw rozpoznawanych w danym Sądzie.
Jeżeli wszystko przebiega zgodnie z procedurami, gdy odwołanie zostanie przesłane przez ZUS do Sądu, Sąd (po wyznaczeniu sędziego, nadaniu sprawie sygnatury) prześle do nas odpowiedź ZUS na odwołanie (zazwyczaj jest to powielenie treści decyzji i zakwestionowanie naszego stanowiska) i zobowiąże do zajęcia stanowiska i ostatecznego powołania wszystkich wniosków dowodowych lub już na tym etapie postanowi o wyznaczeniu biegłych. Proces sądowy trwa zazwyczaj ok. roku, ale wiele zależy od ilości spraw w danym sądzie, trudności naszego procesu (np. konieczność wyznaczenia kilku rozpraw, oczekiwania na opinie biegłych). Odwołanie od decyzji ZUS w sprawie renty rodzinnej jest w praktyce bezpłatne.
Pomoc kancelarii w odwołaniu od decyzji odmawiającej prawa do renty rodzinnej
Negatywna decyzja ZUS to dopiero początek, a nie koniec drogi. Pamiętaj, że masz prawo do walki o to, co Ci się należy. Jeśli masz poczucie, że Twoje prawa zostały naruszone, nie wahaj się podjąć kolejnego kroku.
Właśnie w takich sytuacjach jesteśmy po to, aby Ci pomóc. Oferujemy analizę sprawy, przygotowanie pisma odwołania, a także kompleksowe prowadzenie procesu sądowego. Pomożemy Ci prawidłowo sformułować odwołanie, przygotować zarzuty do opinii biegłego, a w razie potrzeby złożyć apelację. Pamiętaj, że w starciu z instytucją taką jak ZUS, odpowiednie wsparcie prawne to klucz do sukcesu. Skontaktuj się z nami już dziś i skorzystaj z konsultacji prawnej! Kancelaria prowadzi sprawy na terenie całej Polski i oferujemy zdalne konsultacje, dzięki czemu uzyskacie Państwo fachową i szybką pomoc bez względu na miejsce zamieszkania lub lokalizację właściwego Sądu. Możliwe jest także uzyskanie konsultacji stacjonarnej w biurze kancelarii w Szczecinie, po wcześniejszym telefonicznym umówieniu dogodnego terminu.
Jeżeli potrzebujecie Państwo pomocy, wystarczy opisać swoją sytuację w wiadomości na adres e-mail: kontakt@bartoszkowalewski.pl, skorzystać z formularza lub umówić konsultację pod numerem: 455-516-281.
Poznaj cennik usług kancelarii
Przykłady wygranych procesów o rentę rodzinną- sąd zmienił decyzje ZUS i przyznał prawo do świadczenia odwołującym
Nieformalne alimenty ze strony męża, a renta rodzinna- wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 10 stycznia 2018 r., sygnatura: VII U 3804/17
Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni prawa do renty rodzinnej po zmarłym byłym mężu, argumentując, że jako małżonka rozwiedziona musiałaby mieć w dniu jego śmierci prawo do alimentów ustalone wyrokiem lub ugodą sądową. Organ rentowy wskazał, że jeśli rozwód orzeczono wcześniej niż 5 lat przed śmiercią zmarłego, obowiązek alimentacyjny wygasł, chyba że ubezpieczona przedstawiłaby wyrok sądu wydłużający ten okres, czego nie uczyniła. W odpowiedzi ubezpieczona złożyła odwołanie, podnosząc jako kontrargument fakt, że zmarły mąż dobrowolnie i regularnie uiszczał na jej rzecz alimenty (początkowo przez pocztę, a później w formie wsparcia finansowego oraz dostarczania żywności).
Sąd Okręgowy w Gdańsku zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawczyni prawo do renty rodzinnej od dnia złożenia wniosku, a także stwierdził odpowiedzialność ZUS za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. W konkluzji Sąd uznał stanowisko organu rentowego za całkowicie błędne pod względem interpretacji przepisów prawa materialnego. Błąd ZUS polegał na niesłusznym przyjęciu, że obowiązek alimentacyjny wygasł po 5 latach. Sąd wyjaśnił, że skoro rozwód małżonków został orzeczony z winy obu stron, to zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym czas trwania tego obowiązku nie jest ograniczony żadnym terminem. Fakt, w jaki sposób zmarły realizował ten obowiązek w późniejszym okresie, miał znaczenie drugorzędne, gdyż prawo do renty powiązane jest z samym istnieniem obowiązku alimentacyjnego, a nie z zakresem jego realizacji. W wyroku czytamy wprost, że „Obowiązek alimentacyjny ustalony wyrokiem sądowym orzekającym rozwód z winy obu stron, nie wygasa po upływie 5 lat od daty wydania orzeczenia (art. 60 § 3 k.r.o.) (…) W tym stanie rzeczy, drugorzędne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miało to, że zmarły były mąż ubezpieczonej po upływie 5 lat przestał opłacać alimenty za pośrednictwem poczty, a tylko w miarę regularnie wspierał ją kwotami pieniężnymi w wysokości ok. 300 zł lub dostarczał jej żywność. Prawo do renty rodzinnej powiązane zostało bowiem w treści art. 70 § 3 u.e.r.f.u.s. z samym obowiązkiem alimentacyjnym, a nie z zakresem jego realizacji”.
Renta rodzinna na ostatnim roku studiów- wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 23 kwietnia 2024 r., sygnatura: VIII U 2116/23
ZUS odmówił wnioskodawcy prawa do wypłaty renty rodzinnej, argumentując, że w dniu ukończenia 25. roku życia nie miał on zaliczonych wszystkich egzaminów wymaganych programem przedostatniego (pierwszego) roku studiów drugiego stopnia oraz nie posiadał formalnego wpisu na kolejny rok nauki. W konsekwencji organ rentowy uznał, że ubezpieczony nie osiągnął wymaganego wieku, będąc na ostatnim roku studiów. W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca podniósł kontrargument, że wszystkie przedmioty kończące się egzaminem zaliczył w terminie, przed ukończeniem 25 lat. Wskazał, że brakująca w systemie ocena z seminarium magisterskiego nie była egzaminem, lecz zaliczeniem w normalnym toku (nie poprawkowym), a samą pracę przesłał promotorowi do sprawdzenia już w maju, czyli miesiąc przed urodzinami. Jako dowód przedłożył zaświadczenie z uczelni potwierdzające, że do opóźnienia w wystawieniu oceny doszło wyłącznie z przyczyn leżących po stronie promotora, natomiast on sam dopełnił wszystkich obowiązków zgodnie z regulaminem studiów, który dawał czas na rozliczenie roku do 30 września.
Sąd Okręgowy w Łodzi zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawcy prawo do renty rodzinnej na kolejny rok pod warunkiem nauki, przekazując jednocześnie sprawę w zakresie roszczenia o odsetki do rozpoznania ZUS. W konkluzji Sąd uznał stanowisko organu rentowego za nieprawidłowe, wskazując, że błąd ZUS polegał na dokonaniu zbyt rygorystycznej, literalnej wykładni przepisów w oderwaniu od celu opiekuńczego i alimentacyjnego renty rodzinnej. Sąd ocenił, że skoro ubezpieczony przed ukończeniem 25 lat spełnił wszelkie merytoryczne wymogi programu studiów, to stał się studentem ostatniego roku, a sam wpis na kolejny semestr oraz wystawienie oceny przez wykładowcę w systemie informatycznym miały charakter jedynie wtórny, techniczny i deklaratoryjny. Sąd podkreślił, że student nie może ponosić ujemnych konsekwencji opieszałości przedstawicieli uczelni. Sąd przytoczył za wcześniejszą linią orzeczniczą: „Sformułowanie dotyczące ostatniego roku studiów należy więc odnieść do faktycznego uzyskania statusu ostatniego roku nauki w szkole wyższej”.
Niezdolność do pracy dziecka, a renta rodzinna- wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 23 lutego 2022 r., sygnatura: III AUa 82/21.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił ubezpieczonemu prawa do dalszej wypłaty renty rodzinnej po zmarłym ojcu, opierając swoją decyzję na orzeczeniu Komisji Lekarskiej ZUS, która stwierdziła, że ubezpieczony nie jest całkowicie niezdolny do pracy. Wnioskodawca wniósł odwołanie od tej decyzji, podnosząc kontrargument, że od dzieciństwa zmaga się z licznymi, ciężkimi schorzeniami, w tym neurologicznymi, psychicznymi oraz somatycznymi, takimi jak przebyte dwa udary mózgu, przewlekłe zapalenie wątroby typu C, organiczne zaburzenia lękowe, astma oraz patologiczna otyłość. Jako kluczowy dowód w sprawie przedstawiono wnioski z opinii uzupełniającej biegłego sądowego kardiologa, który wskazał, że Komisja Lekarska ZUS całkowicie pominęła w swojej ocenie ponad 10 współistniejących ubezpieczonego chorób. Biegły ten zaznaczył, że poszczególne dolegliwości „nachodzą na siebie”, powodując w sposób ciągły sumaryczne, bardzo duże upośledzenie sprawności psychosomatycznej oraz trwałą całkowitą niezdolność do pracy zarobkowej.
W toku postępowania przed Sądem I instancji – Sądem Okręgowym w Zielonej Górze (sygn. akt IV U 1493/18) – przeprowadzono szerokie postępowanie dowodowe, dopuszczając dowody z opinii biegłych sądowych z dziedzin neurologii, kardiologii, pulmonologii, psychiatrii oraz psychologii. Choć biegli neurolog, pulmonolog oraz psychiatra z psychologiem wskazywali w swoich opiniach jedynie na częściową niezdolność do pracy z punktu widzenia ich własnych specjalności, Sąd I instancji w pełni oparł swoje rozstrzygnięcie na kompleksowej opinii uzupełniającej biegłego kardiologa. Sąd Okręgowy uznał tę opinię za jednoznaczną, rzetelną i wiarygodną, podkreślając, że biegły ten jako jedyny dokonał łącznej i sumarycznej oceny wpływu wszystkich zdiagnozowanych jednostek chorobowych oraz patologicznej otyłości na ogólny stan zdrowia i układ krążenia wnioskodawcy. Sąd I instancji oddalił przy tym wnioski dowodowe organu rentowego o powołanie innego biegłego kardiologa, uznając dotychczasowe ustalenia za wystarczające, i zmienił zaskarżoną decyzję ZUS, przyznając wnioskodawcy prawo do stałej renty rodzinnej.
ZUS zakwestionował wyrok i wniósł apelację. Sąd Apelacyjny w Poznaniu oddalił apelację organu rentowego. W konkluzji Sąd odwoławczy uznał rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego za słuszne i w pełni odpowiadające prawu, chociaż zdecydował się na częściowe uzupełnienie postępowania dowodowego w instancji odwoławczej. Sąd Apelacyjny powołał dowód z dokumentacji medycznej oraz opinii innego biegłego kardiologa, który ostatecznie jednoznacznie potwierdził progresję wszystkich schorzeń, brak rokowań na poprawę oraz permanentną niezdolność ubezpieczonego do jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Sąd ocenił, że błąd ZUS polegał na fragmentarycznym, a nie łącznym traktowaniu licznych dolegliwości wnioskodawcy, co doprowadziło do wadliwych wniosków orzeczniczych organu. Najważniejszą tezę w tym zakresie Sąd Apelacyjny sformułował następująco: „Ocena niezdolności do pracy z medycznego punktu widzenia wymaga wiadomości specjalnych (art. 278 § 1 k.p.c.) Sąd powinien w tym zakresie dopuścić dowód z opinii biegłych, a tym samym nie może – wbrew opinii biegłych opierać ustaleń w tym zakresie ani na własnym przekonaniu ani na przekonaniu strony”.
