Proces ubiegania się o rentę w przypadku zdiagnozowania choroby afektywnej dwubiegunowej (ChAD) jest zagadnieniem złożonym, wymagającym precyzyjnej analizy zarówno medycznej, jak i prawnej. Specyfika tego schorzenia, charakteryzująca się występowaniem naprzemiennych faz manii, depresji oraz okresów remisji, często prowadzi do istotnych rozbieżności w ocenie stanu zdrowia dokonywanej przez ubezpieczonego oraz organy rentowe. Zrozumienie kryteriów orzeczniczych oraz przebiegu postępowania przed ZUS i sądem pracy jest kluczowe dla skutecznego dochodzenia swoich uprawnień w obliczu tej przewlekłej choroby.
Choroba afektywna dwubiegunowa- jaka renta?
Wybór odpowiedniego świadczenia z ZUS przy chorobie afektywnej dwubiegunowej zależy nie tylko od aktualnego stanu zdrowia psychicznego, ale przede wszystkim od momentu zachorowania oraz historii ubezpieczeniowej (lat pracy). Najczęściej osoby chorujące na ChAD starają się o uzyskanie klasycznej renty chorobowej (renta z tytułu niezdolności do pracy) lub renty socjalnej. Możliwe jest także uzyskanie świadczenia rehabilitacyjnego, ale należy pamiętać, że przysługuje ono tylko przez maksymalnie 12 miesięcy.
Renta chorobowa dla osoby cierpiącej na chorobę afektywną dwubiegunową
Renta z tytułu niezdolności do pracy jest podstawowym świadczeniem dla osób, u których ChAD objawiła się już po zakończeniu edukacji, uniemożliwia wykonywanie pracy zawodowej i posiadają one staż podlegania ubezpieczeniom społecznym. Aby ją uzyskać, muszą zostać spełnione trzy przesłanki łącznie: orzeczona niezdolność do pracy (częściowa lub całkowita), posiadanie wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego (zależnego od wieku, w którym powstała niezdolność, np. 5 lat dla osób powyżej 30. roku życia) oraz powstanie tej niezdolności w okresach ubezpieczenia lub nie później niż 18 miesięcy od ich ustania.
Kluczową różnicą w porównaniu do innych świadczeń jest konieczność wykazania „stażu pracy” – osoba, która nigdy nie pracowała, nie otrzyma renty z ogólnego stanu zdrowia, nawet przy ciężkim przebiegu choroby.
Renta socjalna dla osoby cierpiącej na chorobę afektywną dwubiegunową
Renta socjalna to świadczenie dedykowane osobom, u których choroba afektywna dwubiegunowa ujawniła się bardzo wcześnie i doprowadziła do całkowitej niezdolności do pracy. Przesłanką jej przyznania jest powstanie naruszenia sprawności organizmu przed ukończeniem 18. roku życia, w trakcie nauki w szkole lub na studiach (przed 25. rokiem życia) lub w trakcie studiów doktoranckich. W przeciwieństwie do renty chorobowej, tutaj nie jest wymagany ani jeden dzień stażu pracy.
Najważniejszą różnicą i jednocześnie trudnością jest jednak wymóg orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy – przy orzeczeniu o niezdolności częściowej, renta socjalna nie przysługuje, co często staje się zarzewiem sporu przed Sądem.
Świadczenie rehabilitacyjne dla osoby cierpiącej na chorobę afektywną dwubiegunową
Świadczenie rehabilitacyjne stanowi swoisty okres przejściowy między okresem zwykłym zasiłkiem chorobowym, a rentą i jest przyznawane, gdy po wyczerpaniu zasiłku chorobowego (zazwyczaj 182 dni) pacjent nadal jest niezdolny do pracy, ale dalsze leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie tej zdolności. W przypadku ChAD jest to świadczenie często wykorzystywane po ciężkich epizodach manii lub depresji wymagających długiej stabilizacji leków.
Świadczenie różni się od renty tym, że jest terminowe (maksymalnie 12 miesięcy) i zakłada optymistyczną prognozę medyczną. ZUS często odmawia renty, argumentując, że stan zdrowia rokuje poprawę i przyznaje właśnie świadczenie rehabilitacyjne, co dla osoby trwale chorej może być niekorzystne i wymagać odwołania.
Zasady odwołania od decyzji ZUS
W przypadku, gdy ZUS kwestionuje niezdolność do pracy, aby uzyskać prawo do samego wniesienia odwołania musimy najpierw złożyć sprzeciw od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS.
Jeżeli w wyniku wniesionego sprzeciwu ocena nie uległa zmianie- ZUS wydał ostateczną decyzję odmowną, w takim przypadku mamy miesiąc na wniesienie odwołania do Sądu, gdzie prawo do uzyskania renty zostanie zweryfikowane przez Sąd na podstawie opinii biegłych. W odwołaniu musimy wskazać zaskarżoną decyzję ZUS, przedstawić nasze stanowisko i argumenty, powołać niezbędne dowody (najczęściej będzie to dokumentacja medyczna) i co najważniejsze zawnioskować o powołanie biegłych lekarzy, którzy ocenią stan zdrowia.
Definicja niezdolności do pracy w kontekście ChAD
Najczęstszą przyczyną odmowy prawa do renty jest brak stwierdzenia niezdolności do pracy- częściowej lub całkowitej.
Szczególnie w przypadku walki o rentę socjalną bardzo ważne jest wykazanie całkowitej niezdolności do pracy, gdyż każda inna niezdolność pozbawia nas prawa do tego świadczenia.
Zgodnie z art. 12 ustawy o emeryturach i rentach z FUS- całkowicie niezdolna do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Tym samym stan zdrowia musi wskazywać, że ubiegający się o rentę nie może wykonywać żadnej pracy na otwartym rynku. Pod uwagę brane są tutaj przede wszystkim objawy choroby, jej ogólna charakterystyka, dotychczasowy przebieg i rokowania.
Ten sam przepis definiuje też częściową niezdolność do pracy jako utrata zdolności pracy zgodnie z poziomem posiadanych kwalifikacji. Oznacza to, że występowanie choroby pozostawia możliwość podjęcia pracy na otwartym rynku, ale w innej branży, na inny stanowisku, przy wykonywaniu innych obowiązków.
Kiedy Sądy przyznały prawo do renty osobie cierpiącej na ChAD?
Praktyka orzecznicza pokazuje, że każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Dotychczasowe wyroki wskazują jednak na pewne cechy wspólne, które decydują o stwierdzeniu niezdolności do pracy dającej prawo do renty.
W orzeczeniu Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 25 czerwca 2020 r. (IV U 822/19) czytamy, że Sąd po zasięgnięciu opinii biegłych uznał ubiegającego się za całkowicie niezdolnego do pracy gdyż: „W złożonej opinii biegli wskazali, że mimo stosowanego leczenia farmakologicznego i hospitalizacji u ubezpieczonego występują częste epizody depresyjne (umiarkowane) i epizody maniakalne, co powoduje, że ubezpieczony jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Analizując powyższą opinię biegłych Sąd doszedł do przekonania, że stanowi ona wiarygodny dowód w sprawie, gdyż wydana została przez specjalistów z zakresu schorzeń występujących u ubezpieczonego, a ponadto poprzedzona była analizą dokumentacji medycznej ubezpieczonego i jego badaniem. Opinia jest spójna i należycie uzasadniona”.
Podobnie Sąd Apelacyjny w Gdańsku (wyrok z dnia 19 grudnia 2018 r. III AUa 762/18) zgodził się z wcześniejszym orzeczeniem Sądu Okręgowego i oceną, iż osoba ubiegająca się o rentę jest całkowicie niezdolna do pracy. W wyroku czytamy, że decydujące znaczenie dla tej oceny miała opinia biegłego, w której stwierdzono, że „choroba afektywna dwubiegunowa powstała u ubezpieczonego już w 1994 r. Jednocześnie podkreślił, że w psychopatologii za normę przyjmuje się odraczanie ostatecznego rozpoznania choroby afektywnej dwubiegunowej często o wiele lat. W przypadku wnioskodawcy rzeczony proces trwał lat 18, albowiem ostateczne rozpoznanie zostało postawione dopiero w 2012 r. Charakter zaburzeń występujących u ubezpieczonego na przełomie lat miał bardzo zmienny charakter zarówno co do objawów, jak i ich nasilenia, w konsekwencji czego był określany, jako: zaburzenia zachowania, reakcja nerwicowa (1994 r.); zaburzenia schizoafektywne – epizod hipomaniakalny (2000 r.), zespół paranoidalno-maniakalny (2010 r.); zaburzenia schizoafektywne typ maniakalny (2013 r.) oraz choroba afektywna dwubiegunowa faza maniakalna z psychozą (2015 r.). Dodatkowo biegły zaznaczył, że opisane w historii choroby ubezpieczonego objawy, zarówno w 1994 r., jak i w kolejnych latach aż do 2000 r. odpowiadają pierwszym objawom chorobowym w tym objawom psychotycznym. A skoro tak, to uznać należało, że całkowita niezdolność ubezpieczonego do pracy powstała już co najmniej w 1994 r. Biegły wskazał nadto, że w dniu hospitalizacji wnioskodawcy w szpitalu psychiatrycznym tj. 5 października 2000 r. (data, którą konsultant ZUS przyjął za początek choroby psychicznej) wnioskodawca był uczniem liceum (miał niespełna 19 lat) spełniał zatem warunek do przyznania renty rodzinnej – całkowita niezdolność powstała bowiem w okresie nauki (a przed 25 rokiem życia)”.
Pomoc kancelarii w odwołaniu od decyzji ZUS
Otrzymanie negatywnej decyzji z ZUS lub niekorzystny wyrok Sądu I instancji to niezwykle trudny moment, jednak w prawie ubezpieczeń społecznych rzadko oznacza on koniec drogi. System orzeczniczy bywa wadliwy, a specyfika chorób psychicznych, takich jak ChAD, jest często niedoszacowana przez lekarzy orzeczników, którzy dysponują jedynie kilkunastoma minutami na badanie.
Skontaktuj się z nami już dziś i skorzystaj z konsultacji prawnej! Kancelaria prowadzi sprawy na terenie całej Polski i oferujemy zdalne konsultacje, dzięki czemu uzyskacie Państwo fachową i szybką pomoc bez względu na miejsce zamieszkania lub lokalizację właściwego Sądu. Możliwe jest także uzyskanie konsultacji stacjonarnej w biurze kancelarii w Szczecinie, po wcześniejszym telefonicznym umówieniu dogodnego terminu.
Jeżeli potrzebujecie Państwo pomocy, wystarczy opisać swoją sytuację w wiadomości na adres e-mail: kontakt@bartoszkowalewski.pl, skorzystać z formularza lub umówić konsultację pod numerem: 455-516-281.
