Ubieganie się o rentę socjalną to proces, w którym kluczowe znaczenie ma spełnienie dwóch fundamentalnych warunków: orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy oraz udowodnienie, że ta niezdolność powstała w odpowiednim momencie życia. Niestety, często na tym etapie pojawiają się trudności, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych może wydać decyzję odmowną, kwestionując jeden z tych wymogów. Zrozumienie, co dokładnie oznaczają te warunki i jak je udowodnić, jest niezbędne do skutecznego ubiegania się o świadczenie.
Aby uzyskać prawo do renty socjalnej musimy uzyskać twierdzące odpowiedzi na trzy pytania:
1) czy naruszenie sprawności organizmu powstało w okresach wyrażonych w art. 4 ust. 1 pkt 1-3 ustawy o rencie socjalnej;
2) czy naruszenie sprawności organizmu stanowi przyczynę aktualnej niezdolności do pracy oraz
3) czy stwierdzona aktualna niezdolność do pracy ma charakter niezdolności całkowitej.
Całkowita niezdolność do pracy – co to oznacza w praktyce?
Kluczowym kryterium pozwalającym na uzyskanie renty socjalnej jest stwierdzenie przez Lekarza Orzecznika ZUS całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy oznacza, że doszło do utracenia zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej i nie rokuje odzyskania tej zdolności nawet po przekwalifikowaniu. Osoba ubiegająca się o rentę socjalną musi wykazać, że nie jest w stanie wykonywać pracy w normalnych warunkach.
W praktyce całkowita niezdolność do pracy oznacza, że dana osoba nie jest w stanie wykonywać żadnego rodzaju pracy zarobkowej, niezależnie od jej charakteru czy poziomu kwalifikacji. Nie chodzi tu tylko o zawód wyuczony czy dotychczas wykonywany, ale o pełną utratę zdolności do jakiejkolwiek aktywności zawodowej wynikającą z trwałego lub długotrwałego stanu zdrowia.
Wyróżniamy także częściową niezdolność do pracy (w przypadku utracenia zdolność do pracy tylko takiej która jest zgodna z posiadanymi kwalifikacjami, przy zachowaniu możliwości wykonywania innych zajęć nie wymagających dotychczasowych umiejętności). Jednak w przypadku renty socjalnej, stwierdzenie częściowej niezdolności do pracy oznacza, że nie mamy póki co szans na uzyskanie tego świadczenia, choć jest to dobry punkt wyjścia do odwołania się od decyzji- skoro ZUS stwierdził częściową niezdolność do pracy to można to podważyć i spróbować zawalczyć przed Sądem o stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy.
Orzecznictwo Sądów
W orzecznictwie przyjęło się wyróżnianie dwóch kryteriów- biologicznego i ekonomicznego całkowitej niezdolności do pracy. Kryterium biologiczne wymaga, aby sama charakterystyka schorzenia czyniła niemożliwym podjęcie pracy. Kryterium ekonomiczne wymaga, aby z punktu widzenia rynku pracy nie istniała możliwość znalezienia na nim zatrudnienia. Oba aspekty muszą wystąpić łącznie, aby można było uzyskać rentę.
Orzecznictwo Sądów stoi na stanowisku, że nie można stwierdzić całkowitej niezdolności do pracy, gdy osoba ubiegająca się choćby w najmniejszym stopniu przejawiała zdolność do wykonywania choćby prostych prac, nawet poniżej kwalifikacji zawodowych, ale w zwykłych (otwartych) warunkach pracy. Tym samym, konieczność wykazania całkowitej niezdolności do pracy odnosi się do każdego zatrudnienia w innych warunkach niż specjalnie stworzone na stanowiskach pracy odpowiednio przystosowanych do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu ( na podstawie: Wyrok SN z 28.06.2023 r., I USKP 50/22).
Zaistnienie całkowitej niezdolności do pracy stwierdzane jest przez Lekarza Orzecznika ZUS (lub Komisję Lekarską w przypadku złożenia sprzeciwu) na podstawie badania oraz przedstawionej przez nas dokumentacji medycznej. W przypadku odwołania do Sądu, koniecznym jest skorzystanie z możliwości uzyskania opinii biegłych lekarzy, którzy specjalizują się w schorzeniach wpływających na niezdolność do pracy.
Naruszenie sprawności organizmu, a całkowita niezdolność do pracy
Pojęcia całkowita niezdolność do pracy i naruszenie sprawności organizmu nie są tożsame i stany te mogą powstać w różnych momentach.
Naruszenie sprawności organizmu jest trudne do zdefiniowania, jest to zdarzenie, które negatywnie wpływa na nasz stan zdrowia. Będzie to każdego rodzaju upośledzenia, choroby czy uraz, który może prowadzić do zajścia całkowitej niezdolności do pracy. Nie ma jednej, zamkniętej listy schorzeń, które kwalifikują się jako „naruszenie sprawności organizmu”. Zamiast tego, ZUS ocenia skutki zdrowotne konkretnego przypadku na podstawie opinii lekarza orzecznika i komisji lekarskiej. Naruszenie sprawności organizmu może dotyczyć zarówno poważnych, wrodzonych wad, jak i schorzeń nabytych w młodym wieku (np. w wyniku wypadku, poważnej choroby), które finalnie uniemożliwiają podjęcie się jakiegokolwiek zatrudnienia.
Naruszenie sprawności organizmu musi mieć miejsce przed upływem okresów określanych jako: (1) przed ukończeniem 18. roku życia; (2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej – przed ukończeniem 25. roku życia; (3) w trakcie kształcenia w szkole doktorskiej, studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej.
W okresach przewidzianych w art. 4 ust. 1 pkt 1-3 musi powstać takie naruszenie sprawności organizmu, „z powodu” którego doszło do całkowitej niezdolności do pracy. Inaczej mówiąc, aktualna całkowita niezdolność do pracy musi być spowodowana (pozostawać w związku przyczynowym z) naruszeniem sprawności organizmu.
Możliwe jest, że zajście naruszenia sprawności automatycznie oznaczać będzie powstanie całkowitej niezdolności do pracy- sytuacja, gdy dane schorzenie jest na tyle poważne, że od razu osoba staje się niezdolna do jakiejkolwiek pracy. Nie można jednak wykluczyć sytuacji, w której całkowita niezdolność do pracy powstanie później niż naruszenie sprawności organizmu. Taka sytuacja będzie miała miejsce w przypadku, gdy osoba ubiegająca się o rentę spotka się z nasileniem objawów schorzenia, które np. zostało zdiagnozowane przed 18 rokiem życia i nasilenie to jest na tyle mocne, że powoduje całkowitą niezdolność do pracy.
Moment powstania naruszenia organizmu – jak udowodnić?
To właśnie udowodnienie tego konkretnego momentu powstania naruszenia powodującego całkowitą niezdolność do pracy jest często najtrudniejszym elementem procesu i wymaga zgromadzenia specyficznej dokumentacji (np. medycznej z dzieciństwa, świadectw szkolnych).
Kluczowe znaczenie ma tutaj dokumentacja medyczna– to w niej zapisana będzie historia choroby, zajście pierwszych objawów, ich charakterystyka i przebieg. Problematycznym jest to, że lekarze w przypadku osób w młodym wieku nie oceniają niezdolności do pracy, bo w końcu ten aspekt nie dotyczy dzieci. Z czasem, gdy ubiegamy się o rentę socjalną powoduje to problemy, często w opinii ZUS dane schorzenia lub objawy nie łączą się z późniejszą niezdolnością do pracy lub w ogóle są ignorowane. W takim przypadku koniecznym jest odwołanie się do Sądu.
Pomoc kancelarii w sporządzeniu odwołania od decyzji ZUS
To właśnie przed Sądem mamy możliwość zawnioskowania o zbadanie przez niezależnych biegłych lekarzy, którzy mogą ocenić zajście przesłanek renty socjalnej, czyli istnienie całkowitej niezdolności do pracy, zajście naruszenia sprawności organizmu w określonym czasie oraz związek między niezdolnością, a tym naruszeniem. Badanie przez biegłych jest znacznie bardziej wartościowe niż decyzja Lekarza Orzecznika lub Komisji Lekarskiej ZUS, to my decydujemy w swoim wniosku jakiej specjalizacji ma być biegły, możemy w treści odwołania, w trakcie badania dokładnie opisać swój stan zdrowia, a w razie negatywnej opinii złożyć zarzuty i zawnioskować o nową opinię lub opinię uzupełniającą.
Otrzymanie odmownej decyzji w sprawie renty socjalnej, zwłaszcza w tak newralgicznych kwestiach jak ocena niezdolności do pracy czy moment jej powstania, nie musi oznaczać końca walki. To dopiero początek drogi, którą można skutecznie przejść na drodze odwoławczej.
Często decyzje ZUS są kwestionowane przez sądy, a odpowiednio sformułowane odwołanie i skutecznie przeprowadzone postępowanie sądowe mogą doprowadzić do uzyskania świadczenia. Skontaktuj się z nami już dziś i skorzystaj z konsultacji prawnej! Kancelaria prowadzi sprawy na terenie całej Polski i oferujemy zdalne konsultacje, dzięki czemu uzyskacie Państwo fachową i szybką pomoc bez względu na miejsce zamieszkania lub lokalizację właściwego Sądu. Możliwe jest także uzyskanie konsultacji stacjonarnej w biurze kancelarii w Szczecinie, po wcześniejszym telefonicznym umówieniu dogodnego terminu. Jeżeli potrzebujecie Państwo pomocy, wystarczy opisać swoją sytuację w wiadomości na adres e-mail: kontakt@bartoszkowalewski.pl, skorzystać z formularza lub umówić konsultację pod numerem: 455-516-281.
