Decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zakwestionowaniu umowy o pracę lub umowy zlecenia zawartej z własnym małżonkiem jest niezwykle częstym i bardzo dotkliwym problemem. ZUS ma w takich przypadkach tendencję do automatycznego uznawania, że małżonek jest osobą współpracującą (Art. 8 ust. 11 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) co oznacza dla niego obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne (i zdrowotne) na zasadach przewidzianych dla osoby prowadzącej działalność gospodarczą. To z kolei przekreśla szansę na niższe składki z tytułu etatu oraz prawo do świadczeń z tytułu ewentualnego zbiegu tytułów. Skuteczna obrona wymaga udowodnienia, że relacja pracownicza (lub cywilnoprawna) ma charakter realny i odpłatny, a nie jest jedynie pomocą wynikającą z więzi rodzinnej.
Jak łatwo jest uzyskać status osoby współpracującej przy prowadzeniu działalności gospodarczej?
Definicja osoby współpracującej przy prowadzeniu działalności gospodarczej jest ukryta w art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z przywołanym przepisem, osobą współpracującą jest „małżonek, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodziców, macochę i ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej lub umowy zlecenia; nie dotyczy to osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego”.
Status osoby współpracującej- to czy jest dzieckiem, małżonkiem, czy innym członkiem rodziny jest praktycznie bezsporny. Kluczowe znaczenie ma więc spełnienie przesłanki wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego oraz samo współpracowanie przy prowadzeniu działalności.
Definiując na czym polega współpraca orzecznictwo przyjmuje, że wymaga ona spełnienia przesłanek takich jak: „istotny dla działalności gospodarczej ciężar gatunkowy działań osoby współpracującej, które nie mogą mieć charakteru wtórnego; bezpośredni związek tych działań z przedmiotem działalności gospodarczej; systematyczność, stabilność i zorganizowanie oraz znaczący czas (długotrwałość) i częstotliwość podejmowanych prac” (Postanowienie SN z 14.01.2025 r., I USK 315/23). Orzecznictwo wymaga aby wykazano, że współpracujący małżonek angażował swój czas w działalność- nie może być to incydentalna, doraźna pomoc, czy nawet współdziałanie w zarządzie majątkiem. Liczy się charakter wykonywanych czynności, ich rodzaj, znaczenie i wartość firmy, z uwzględnieniem jej rozmiaru.
Zwyczajowa pomoc małżeńska, a wspołpraca przy prowadzeniu działalności gospodarczej
Należy pamiętać, że istotną deską ratunku jest dla nas art. 23 i 27 k.r.o., czyli przepisy normujące obowiązek zwyczajowej małżeńskiej pomocy- w tym do pomocy w zarobkowaniu. Zgodnie z orzecznictwem np. „Pomoc w postaci kompletowania dokumentów, zakupu drobnych materiałów, zawiezienia dokumentów do biura rachunkowego, składania deklaracji i dokumentów do urzędu skarbowego, wyszukiwania potencjalnych klientów na stronach internetowych, nie jest traktowana jako współpraca przy prowadzeniu działalności gospodarczej w znaczeniu ustawowym” (Wyrok SA w Łodzi z 24.01.2018 r., III AUa 257/17).
Innym aspektem współpracy jest konieczność wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego. Jest to specyficzna więź gospodarcza i emocjonalna, która może przejawiać się na wielu polach. Przyjmuje się, że powinno to oznaczać wspólne zamieszkiwanie, prowadzenie wspólnego budżetu, wzajemna pomoc w życiu codziennym. Ocena tego czy małżonkowie żyją we wspólnym gospodarstwie zawsze zależy od indywidualnego przypadku. Nie zawsze też wspólne zamieszkiwanie od razu oznacza spełnienie omawianej przesłanki. Są sytuacje, gdzie małżonkowie, mimo wspólnego zamieszkiwania rozgraniczają swoje życia w pewnych aspektach. Powoduje to, że ZUS nie ma prawa uznać spełnienia przesłanki prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego.
Co zrobić gdy ZUS kwestionuje umowę o pracę lub umowę zlecenia z małżonkiem
Jeżeli organ rentowy wzywa nas do złożenia stosownych wyjaśnień i przedstawienia dowodów, albo co gorsza została wydana już decyzja kwestionująca podleganie ubezpieczeniom społecznym, to warto dokładnie przeanalizować stan prawny oraz uzasadnienie zawarte w piśmie ZUS. Dzięki temu możemy szczegółowo odnieść się do zarzutów organu i zweryfikować je z rzeczywistością.
Kwestionując sugestie organu, iż może dochodzić do współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej należy wykazać brak zajścia odpowiednich przesłanek. Musimy udowodnić, że czynności naszego małżonka na rzecz firmy nie stanowiły współpracy określonej w art. 8 ust. 11 ustawy systemowej, albo że nie prowadzimy wspólnie gospodarstwa domowego. Najlepiej jeżeli mamy argumenty dla odparcia obu tych zarzutów.
Warto jest umniejszyć roli małżonka w działalności naszego przedsiębiorstwa. Możemy wwskazać, że nie uczestniczy on w zarządzaniu firmą, jego pomoc jest incydentalna, okazjonalna, ograniczona tylko do konkretnych czynności, konkretnego działu. W tym miejscu możemy odwołać się– w zależności od tego na jakiej podstawie małżonek „pracuje” na rzecz naszej działalności- do kodeksowych cech stosunku pracy, stosunku zlecenia lub zwykłej pomocy małżeńskiej i wykazać, że świadczone czynności odpowiadają tylko tym stosunkom, a nie szerzej rozumianej współpracy.
Powyższe potwierdzić mogą dowody w formie dokumentów, zeznania świadków, wydruki wiadomości e-mail.
Możemy także wykazać brak prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Dowodem będzie fakt posiadania osobnych nieruchomości, osobnego opłacania rachunków, braku wspólnego zamieszkiwania (nawet czasowego), większy związek jednego z małżonków ze swoim domem rodzinnym- rodzicami, rodzeństwem, brak prowadzenia wspólnego budżetu, osobne wydatki, rozdzielność majątkowa.
Jak odwołać się od decyzji, w której ZUS uznaje małżonka za osobę współpracującą przy prowadzeniu działalności gospodarczej
Od momentu doręczenia decyzji mamy 1 miesiąc na przesłanie odwołania. W jego treści należy zawrzeć nasze podstawowe dane, znak decyzji oraz odpowiednie wnioski- o jej zmianę oraz przeprowadzenie szeregu dowodów, które potwierdzą nasze stanowisko w sprawie.
Odwołanie przesyłamy do właściwego Sądu Okręgowego, za pośrednictwem ZUS, który wydał decyzję w (zwykle) 3 egzemplarzach, po jednym dla każdego uczestnika postępowania- ZUS, Sąd, Płatnik Składek/Ubezpieczony/Zainteresowany. W sytuacji, gdy odwołanie będzie wybrakowane- zostaniemy wezwani do uzupełnienia. Najlepiej zachować czwarty egzemplarz odwołania wraz z dowodem nadania lub potwierdzeniem złożenia pisma w ZUS.
Przed wniesieniem odwołania należy jednak dokładnie przeanalizować decyzję, jej uzasadnienie oraz przepisy, na których jest oparta. Sporządzając odwołanie musimy wskazać jakiego rodzaju przepisy naruszył ZUS, jakie fakty błędnie ustalił i że jego rozumienie przepisów jest sprzeczne z dotychczasowym orzecznictwem sądów.
Pomoc kancelarii w sporządzeniu odwołania od decyzji ZUS
Negatywna decyzja ZUS uznająca Twojego małżonka za osobę współpracującą może zostać zmieniona. System prawny daje Ci możliwość obrony, ale wymaga to precyzyjnego udowodnienia faktycznego istnienia stosunku pracy w Sądzie.
Nasza kancelaria specjalizuje się w trudnych sporach z ZUS na każdym etapie.
- Pomożemy Ci przygotować merytoryczne Stanowisko na etapie wyjaśniającym, które już na wstępie zablokuje zarzuty ZUS.
- Sporządzimy skuteczne Odwołanie od decyzji ZUS i poprowadzimy cały proces sądowy.
- Pomożemy Ci również w Apelacji lub Odpowiedzi na apelację ZUS, jeśli Sąd I instancji popełnił błąd w ocenie dowodów.
Skontaktuj się z nami już dziś i skorzystaj z konsultacji prawnej! Kancelaria prowadzi sprawy na terenie całej Polski i oferujemy zdalne konsultacje, dzięki czemu uzyskacie Państwo fachową i szybką pomoc bez względu na miejsce zamieszkania lub lokalizację właściwego Sądu. Możliwe jest także uzyskanie konsultacji stacjonarnej w biurze kancelarii w Szczecinie, po wcześniejszym telefonicznym umówieniu dogodnego terminu.
Jeżeli potrzebujecie Państwo pomocy, wystarczy opisać swoją sytuację w wiadomości na adres e-mail: kontakt@bartoszkowalewski.pl, skorzystać z formularza lub umówić konsultację pod numerem: 455-516-281.
