W ostatnim czasie bardzo wiele mówi się o możliwości podważenia zatrudnienia cywilnoprawnego (w ramach umów B2B oraz umów zlecenie) i uznania ich za stosunek pracy. W planach było nadanie szerszych kompetencji kontrolnych Państwowej Inspekcji Pracy, jednak już dziś takie postępowanie może prowadzić Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Już nawet powierzchowna kontrola dokumentacji firmy może zakończyć się decyzją zmieniającą podstawę podlegania ubezpieczeniom społecznym i zobowiązującą do zapłaty zaległych składek.
Dlatego już dziś warto zrozumieć sedno problemu oraz poznać argumenty pozwalające na obronę w razie pojawienia się tego problemu. Decyzje ZUS w takich przypadkach często są błędne i nie biorą pod uwagę podstawowych dowodów i argumentów. W konsekwencji, dzięki odwołaniu do Sądu możemy uzyskać oczekiwaną zmianę i uniknąć zapłaty często bardzo wysokich kwot zaległych składek.
Odwołanie od decyzji kwestionującej podleganie ubezpieczeniom
Sedno problemu- dlaczego kwestionowane są umowy zlecenia i B2B
Z punktu widzenia organów państwa, umowy cywilnoprawne są „mniej korzystne”, ponieważ często wiążą się z niższymi wpływami do funduszu ubezpieczeń społecznych oraz pozbawiają wykonawcę szerokiej ochrony pracowniczej (urlopów, okresów wypowiedzenia, ochrony przed zwolnieniem). W praktyce jednak, to mniejsze oskładkowanie umów cywilnych często przekonuje wiele osób do ich zawarcia. Ponadto umowy zlecenia lub B2B gwarantują im większą swobodę i elastyczność. Umowy te z zasady nie mogą wymagać od wykonawcy podporządkowania, skrupulatnego rozliczania godzin pracy, trzymania się wyznaczonego harmonogramu pracy lub codziennej bezwarunkowej dyspozycji.
Swoboda umów- kluczowy argument pozwalający na zmianę decyzji ZUS
Organy państwa w takiej sytuacji powołują się na art. 22 §1 (1) Kodeksu pracy, który stanowi, że „Zatrudnienie w warunkach określonych w § 1 jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy”. Osoby wybierające zatrudnienie cywilnoprawne na swoją obronę przywołują uregulowaną w art. 353(1) Kodeksu cywilnego swobodę umów. Gdy dochodzi do sporu między organami państwa (np. ZUS), a stronami stosunku cywilnoprawnego, opiera się on na odparciu zarzutów spełniania przez ten stosunek kryteriów stosunku pracy, czyli wykonywania pracy określonego rodzaju, na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, odpłatnie, osobiście i na ryzyko pracodawcy.
Orzecznictwo Sądu Najwyższego wielokrotnie podkreślało, że nie ma odgórnego domniemania stosunku pracy. Oznacza to, że to ZUS musi udowodnić, że dana relacja faktycznie posiada cechy etatu, a nie odwrotnie. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 grudnia 1999 r. (sygn. I PKN 432/99): „Zatrudnienie nie musi mieć charakteru pracowniczego. Praca może być świadczona także na podstawie umów cywilnoprawnych. (…) O tym jakiego wyboru podstawy zatrudnienia dokonały [strony] decyduje ich zgodny zamiar; świadomy zamiar z chwili dokonywania czynności prawnej”. Obrona tego „zamiaru” przed sądem to kluczowy element strategii procesowej.
Czynności, które można wykonywać te same obowiązki w ramach różnych podstaw zatrudnienia
Powszechne stosowanie umów cywilnoprawnych doprowadziło do stwierdzenia przez Sądy, że pewne czynności mogą być wykonywane w ramach różnych podstaw zatrudnienia. Oznacza to, że sama czynność nie ma znaczenia dla stwierdzenia stosunku pracy. Ta sama czynność może być wykonywana przez pracownika, zleceniobiorcę i przedsiębiorcę w ramach umowy b2b. Choć dla zewnętrznego obserwatora każda z tych osób na pierwszy rzut oka wykonuje te same działania, to jednak relacje między nimi są na tyle różne, że mogą korzystać z innych tytułów podlegania ubezpieczeniom społecznym.
Jak czytamy w wyroku Sądu Najwyższego z 11.09.2013 r. w sprawie II PK 372/12 -„Dopuszczalne jest także wykonywanie tych samych obowiązków zarówno w ramach zatrudnienia pracowniczego lub cywilnoprawnego o ile nie sprzeciwiają się temu inne okoliczności (art. 3531 KC w związku z art. 300 KP). Zadecydować o podstawie zatrudnienia mogą strony umowy. Wynika z tego, że wola stron może zmienić podstawę zatrudnienia z umowy o pracę na umowę cywilnoprawną (wyrok Sądu Najwyższego z 18 lipca 2012 r., I UK 90/12); Zatrudnienie nie musi w każdych warunkach nosić znamion zatrudnienia pracowniczego. Korzystając z zasady swobody umów (art. 353(1) KC), strony mogą bowiem dowolnie, według swego uznania, ukształtować treść i cel stosunku prawnego, byleby nie sprzeciwiały się one właściwości (naturze) tego stosunku, bezwzględnie obowiązującym przepisom prawa lub zasadom współżycia społecznego„.
W cytowanym wyroku Sądu Najwyższego czytamy też, że „Nadzór i kierownictwo zatrudniającego nie jest zastrzeżone tylko dla stosunku pracy. Przykładowo osoba zatrudniona w agencji pracy tymczasowej na zlecenie, a więc nie jako pracownik tymczasowy na podstawie umowy o pracę tymczasową, a tylko jako zleceniobiorca, po skierowaniu do pracodawcy użytkownika, obowiązana jest z istoty skierowania do określonej pracy, wykonywać pracę u pracodawcy użytkownika pod jego nadzorem i z uwzględnieniem jego kierownictwa. Praca zleceniobiorcy, zatrudnionego przez agencję pracy tymczasowej może wówczas nie wiele różnić się od pracy pracowników zatrudnianych u tego samego pracodawcy użytkownika na podstawie umów o pracę”.
Istotne ograniczenie
Należy pamiętać jednak, że powyższe tezy wyjęte z wyroków Sądu Najwyższego stanowią bardzo dobre argumenty w potencjalnym sporze z ZUS. Sąd zawsze bada sprawę indywidualnie, a samo stwierdzenie, że strony dysponowały swobodą stron i świadomie zdecydowały się na zatrudnienie cywilnoprawne nie będzie wystarczające.
Tutaj warto przywołać historię opisaną w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2019 r. (II PK 27/18). Sąd stwierdził, że „decydujące znaczenie w procesie sądowego badania, czy dany stosunek prawny jest stosunkiem pracy, ma ustalenie, czy praca wykonywana w ramach badanego stosunku prawnego faktycznie ma cechy wymienione w art. 22 § 1 KP Z art. 22 § 1(1) KP wynika bowiem, że sąd w pierwszej kolejności bada, czy dana praca jest zatrudnieniem w warunkach określonych w art. 22 § 1 KP, a art. 22 § 1(2) KP stanowi dla pełnej jasności, że w razie wykonywania pracy w warunkach określonych w § 1 tego artykułu nie jest dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną”.
Dalej w wyroku czytamy, że „Jeżeli w stosunku prawnym łączącym strony (ocenianym nie tylko przez pryzmat postanowień umowy, ale przede wszystkim przez sposób jego wykonywania) przeważają cechy charakterystyczne dla stosunku pracy określone w art. 22 § 1 KP (wykonywanie za wynagrodzeniem pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę), to mamy do czynienia z zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę umowy zawartej przez strony. I odwrotnie, jeżeli w treści stosunku prawnego nie przeważają cechy charakterystyczne dla stosunku pracy, to nie można przyjąć, aby taki stosunek prawny łączył strony”.
W tej sprawie stosunek cywilnoprawny został zakwalifikowany jako stosunek pracy, gdyż wykonawca codziennie stawiał się w odgórnie wyznaczonym miejscu pracy, pracował od poniedziałku do piątku (często także w soboty) w stałych godzinach, wykonywał polecenia przełożonych, którzy rozdzielali zadania i kontrolowali efekty, a miejsce i czas pracy były wyznaczane jednostronnie przez zleceniodawcę. Posługiwanie się własnymi narzędziami nie miało znaczenia dla Sądu.
Odwołanie od decyzji ZUS kwestionującej podleganie ubezpieczeniom społecznym i późniejszy proces przed Sądem- pełny wpis
Pomoc kancelarii w odwołaniu od zarzutu pozorności działalności
Powyższa sprawa pokazuje, że również ZUS może zakwestionować umowę B2B lub umowę zlecenia i odgórnie narzucić stosunek pracy. Nie jest to jednak sytuacja bez wyjścia- odwołanie od decyzji oparte o szczegółową argumentację może pozwolić na zmianę decyzji.
Jeżeli także zmagasz się z niesłuszną decyzją ZUS podważającą podleganie ubezpieczeniom skorzystaj z pomocy naszej kancelarii. Oferujemy pomoc od samej analizy sprawy, poprzez sporządzenie odwołania, zarzutów do opinii biegłych, jak również sporządzenie apelacji lub skargi kasacyjnej.
Skontaktuj się z nami już dziś i skorzystaj z konsultacji prawnej! Kancelaria prowadzi sprawy na terenie całej Polski i oferujemy zdalne konsultacje, dzięki czemu uzyskacie Państwo fachową i szybką pomoc bez względu na miejsce zamieszkania lub lokalizację właściwego Sądu. Możliwe jest także uzyskanie konsultacji stacjonarnej w biurze kancelarii w Szczecinie, po wcześniejszym telefonicznym umówieniu dogodnego terminu.
Jeżeli potrzebujecie Państwo pomocy, wystarczy opisać swoją sytuację w wiadomości na adres e-mail: kontakt@bartoszkowalewski.pl, skorzystać z formularza lub umówić konsultację pod numerem: 455-516-281.
