Prawo do renty wdowiej przysługuje pod warunkiem, że w chwili śmierci małżonka pozostawało się z nim we wspólności małżeńskiej. I choć wydaje się to oczywiste, w praktyce ZUS często uznaje, że jeśli małżonkowie nie mieszkali razem, to wspólność ta ustała. Takie podejście, choć rygorystyczne, nie zawsze jest zgodne z prawem i faktycznym stanem rzeczy. Warto wiedzieć, kiedy, mimo braku wspólnego zamieszkiwania lub rozdzielności finansowej masz prawo do świadczenia.
Czym jest wspólność małżeńska i dlaczego ZUS często się myli?
Przyjmuje się, że pojęcie pozostawania we wspólności małżeńskiej oznacza istnienie wspólnoty małżeńskiej w wymiarze duchowym, materialnym lub rodzinnym. Wspólność małżeńska łączy się ze wspólnym zamieszkiwaniem i prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego, wspólnym pożyciem, wiernością i pomocą we współdziałaniu dla dobra założonej przez siebie rodziny.
Zdarzają się jednak przypadki, gdy któryś z elementów składowych nie może naturalnie wystąpić. Przykładowo małżonkowie nie mogą ze sobą mieszkać, posiadają odrębne majątki. Takie sytuacje nie uzasadniają odmowy przyznania świadczenia. Orzecznictwo jasno wskazuje, że małżonkowie trwają we wspólnocie małżeńskiej, jeżeli spełniają pozostałe cechy np. doglądają swoich spraw codziennych, regularnie się kontaktują, interesują się wzajemnie swoim losem. Pamiętać należy, że w im większej liczbie aspektów małżonkowie pozostawali we wspólności małżeńskiej, tym łatwiej o uzyskanie renty rodzinnej.
Jeżeli ZUS kwestionuje pozostawanie przez małżonków we wspólności małżeńskiej należy rozważyć możliwość odwołania się od takowej decyzji i przedstawienie dowodów na trwanie tej wspólności jak np. dokumenty, zeznania świadków.
Jakie okoliczności świadczą o istnieniu wspólności małżeńskiej?
Błędna odmowa prawa do renty z powodu stwierdzenia braku istnienia wspólności małżeńskiej w chwili śmierci małżonka było przyczyną licznych decyzji odmownych ZUS w sprawie renty rodzinnej. Z pewnością zagadnienie to ma też znaczenie dla spraw o rentę wdowią. Organ rentowy, mając dostęp do ogólnych informacji o np. miejscu zameldowania/zamieszkania może podważyć istnienie wspólności małżeńskiej, co wiąże się z koniecznością wniesienia odwołania od decyzji i walki o swoje prawa przed Sądem.
To właśnie na bazie licznych sporów z przeszłości możemy stwierdzić, że istnienie wspólności majątkowej małżeńskiej nie musi oznaczać konieczności wspólnego zamieszkiwania. Jako najważniejsze aspekty wspólności małżeńskiej przyjmuje się aspekty duchowy, materialny i rodzinny, przy czym niewystąpienie któregoś z nich z naturalnych i zrozumiałych przyczyn nie przekreśla dalszego trwania we wspólności małżeńskiej. Pozostawanie we wspólności małżeńskiej oznacza istnienie realnego związku łączącego małżonków, na co oprócz wspólnego zamieszkiwania może składać się wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego, podejmowanie wspólnych decyzji, interesowanie się swoim losem, załatwianie swoich spraw, wierność i pomoc we współdziałaniu dla dobra założonej przez siebie rodziny.
Odwołując się od decyzji można wykazać, że mimo osobnego zamieszkiwania małżonkowie utrzymywali ze sobą regularny kontakt, spotykać się i dzielić wspólnymi sprawami. Tę okoliczność można udowodnić, powołując świadków (rodzinę, przyjaciół, sąsiadów), którzy potwierdzą, że mimo braku wspólnego zamieszkania, małżeństwo wciąż było zżyte emocjonalnie.
Nieistotne lub przemijające zakłócenia dotyczące wspólnego pożycia nie podważają stanu pozostawania w faktycznej wspólności małżeńskiej, a zatem incydentalne utracenie którejś z wymienionych cech nie niweczy wspólności małżeńskiej.
Należy też mieć na względzie, że z drugiej strony istnienie wspólności małżeńskiej nie może być oparte tylko na powierzchownych cechach lub spełnieniu jednego z wielu aspektów. Samo formalne zawarcie małżeństwa nie gwarantuje nam uznania spełnienia omawianego kryterium.
Powyższe najlepiej podsumowuje teza zawarta w jednym z postanowień Sądu Najwyższego: „Wspólność małżeńska oznacza rzeczywisty związek łączący małżeństwo, obejmujący wspólne zamieszkiwanie i prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, wspólne pożycie, wierność i pomoc we współdziałaniu dla dobra założonej przez siebie rodziny” (źródło: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2025 r. I USK 315/24).
Ostatecznym argumentem przemawiającym za stanowiskiem ubezpieczonych będzie twierdzenie Sądu Najwyższego, z którego wynika, że ciężar dowodu niepozostawania w tej wspólności spoczywa na organie rentowym– a zatem to ZUS powinien przedstawić wiarygodne dowody braku zajścia omawianej przesłanki.
Wspólność małżeńska, a separacja
Warto zaznaczyć, że w przypadku zajścia separacji z góry przyjmuje się, że zaszedł zupełny rozkład pożycia, a zatem trudno mówić o jakichkolwiek uprawnieniach do uzyskania renty rodzinnej lub wdowiej, choć w przypadku renty rodzinnej możliwe jest jej uzyskanie w przypadku istnienia obowiązku alimentacyjnego.
Jak odwołać się od decyzji ZUS?
Jeżeli ZUS błędnie podważy prawo do renty wdowiej z uwagi na brak zajścia wspólności małżeńskiej w chwili śmierci małżonka, to zasadnym jest odwołanie się od decyzji i przedstawienie argumentów za dalszym trwaniem małżonków we wspólności. Pamiętać należy, że nawet jeśli małżonkowie przechodzili chwilowy kryzys, nie zamieszkiwali ze sobą, to nadal możliwe jest wykazanie spełnienia tej przesłanki.
Negatywna decyzja ZUS to nie koniec walki- pomoc kancelarii w odwołaniu od decyzji
Negatywna decyzja ZUS to nie koniec walki. ZUS, interpretując przepisy, często idzie na skróty, nie wnikając w faktyczną sytuację. Pamiętaj, że masz prawo walczyć o swoje, a sąd ma szersze uprawnienia i może ocenić sprawę na podstawie faktycznego stanu prawnego, a nie tylko formalności.
Właśnie w takich sytuacjach jesteśmy po to, aby Ci pomóc. Oferujemy analizę Twojej sprawy, przygotowanie pisma odwołania, a także kompleksowe prowadzenie procesu sądowego. Pomożemy Ci prawidłowo sformułować odwołanie, przygotować zarzuty do opinii biegłego, a w razie potrzeby złożyć apelację.
Skontaktuj się z nami już dziś i skorzystaj z konsultacji prawnej! Kancelaria prowadzi sprawy na terenie całej Polski i oferujemy zdalne konsultacje, dzięki czemu uzyskacie Państwo fachową i szybką pomoc bez względu na miejsce zamieszkania lub lokalizację właściwego Sądu. Możliwe jest także uzyskanie konsultacji stacjonarnej w biurze kancelarii w Szczecinie, po wcześniejszym telefonicznym umówieniu dogodnego terminu.
Jeżeli potrzebujecie Państwo pomocy, wystarczy opisać swoją sytuację w wiadomości na adres e-mail: kontakt@bartoszkowalewski.pl, skorzystać z formularza lub umówić konsultację pod numerem: 455-516-281.
